කාන්තාව විෂයයෙහි අපගේ හැසිරීමට බෞද්ධ සාහිත්‍ය කොතෙක් දුරට බලපා තිබේ ද?

අතිශය කෘර ලෙස සිය පෙම්වතිය මහ දවල් මරා දැමූ ‌පුවතක් මේ දවස් වල බොහෝ ‌තැනක මාතෘකා වෙයි. සමහරු කියන්නේ ගුණ ධර්ම පුරුදු පුහුණු කර තිබුණේ නම් මෙවැන්නක් සිදු නොවනු ඇති බව ය. මේ කියන බොහෝ දෙනෙක් ගුණ ධර්ම පුහුණු කිරීම සඳහා හැරෙන්නේ ආගමට ය. එහෙත් ආගම ඒ ලා සමත් වන්නේ ද? ඇත්තට ම නම් මේ පිරිහීමට එක්තරා දුරකට ආගම ද වගකිවය යුතු නැද්ද?

ආගමික සාහිත්‍යයේ එන ඇතැම් කරුණු පිරිමින්ට කාන්තාවන් පිළිබඳ ගරුත්වය හීන කරණ බමුණු මත බව මට සිතේ. උම්මග්ග ජාතකයෙ අමරා දේවිය සම්බන්ධ කතාව වගේ ම මාතංග ජාතකයේ දිට්ඨ මංගලිකා සම්බන්ධයෙන් බෝසතුන් හැසිරෙන ආකාරය ද මීට නිදසුන් ය. අමරා දේවිය පිළියෙල කළ කෑම අතිශයින් ප්‍රණීත බව දැන දැන ම ඒවායේ නුගුණ කියමින් ඒවා ඇගේ ඇඟේ නහවමින් අව්වේ සිටවා දුන් වද බොහෝ දෙනෙක් දනිතත් දිට්ඨ මංගලිකා සම්බන්ධයෙන් නම් කරුණු කාරණා බොහෝ දෙනෙකු නොදන්නා විය හැකි ය. “මෙදුක් මට වූයේ දිට්ඨ මංගලිකාව නිසාය. ඉදින් මම පිරිමියෙක්මි වී නම් ඇය මට පාද පරිචාරිකා කරවමියි සිතා වෙව්ලමින්” යැයි කීමෙන් පෙනී යන්නේ ඔහු ‌(මාතංග බෝසතුන්) කෝප වූ බවත් පලි ගැනීමට සිතූ බවත් ය. මේවා බෝසත් ගුණ ලෙස අර්ථ දක්වන ලද සංස්කෘතියක් තුළ කාන්තාවන්ට මේ තරමින් වත් ගෞරව කිරීම එක් අතකට අරුමයක් ම නොවන්නේ ද? මේ නිගරු කිරීමට දෙන සමාවක් නොවේ. එහෙත් හේතුඵල වාදය ගැන කියන බුදුදහම ම ගෙන මේ තත්වය විමසීමට ඔබට කරන යෝජනාවකි.

මේ ගැන විග්‍රහයක යෙදෙන කේ ජයතිලක ශූරින් කියන්නේ දිට්ඨ මංගලිකා පාරම්පරිකව පුරුදු කරවනු ලැබීම නිසා සිය රූපය, කුලය (බමුණු කුලය නොවේ), වස්තුව ගැන ආඩම්බර වන බවත් මාතංග තම පිරිමකම ගැන අභිමානයෙන් සිහිකරන්නේ එබඳු බාහිර පෙළඹවීමක් ද නැතිව බවත් ය (සිංහල කතා කලාවේ විකාසනය, 37 පිටුව).

ඔහු තවදුරටත් මෙසේ කියයි. “මාතංගට අවශ්‍ය වූයේ දිට්ඨමංගලිකාගේ මන් බිඳීම නම් ඒ බිඳ ගෙන තම යටතට පත් ඇයට ඉතාමත් අමානුෂික වද දෙන්නේ කුමකට ද? ඔහු ඇයට වද දෙන්නේ මෙසේ ය”. ඊළග ඡේදයෙ ඒ වද දීම පිළිබඳ දීර්ඝ විස්තරයක් කියවෙයි. මෙ පවත් ඔහු උපුටා අපට ද්න්නේ අමාවතුර ග්‍රන්ථයෙනි.

ඒ වද දීම අමානුෂික ය. ඔහුට ඇවිද ගත නොහැකි යයි කියා ඔහුව ඔසවා ගෙන මුළු නුවර පුරාම ඇය ව ඇවිද්දවන්නේ මාර්ගය පවා නොපවසා වද දෙනු පිණිස ම ය. ඒ වද දීමේ විස්තරය මෙහි බහා ඔබට වද දීමට මම අදහස් නොකරමි.

මේ බෞද්ධ සාහිත්‍ය යැයි කෙනෙකුට බැහැර කළ හැකි ය. ඒත් බුදු දහම තරමට ම ‌නැත්නම් ඊටත් වඩා අපේ සිත් සතන් සකස් කිරීමේ ලා බෞද්ධ සාහිත්‍යයේ බලපාන බව අපට අමතක කළ නොහැකි ය.

කාන්තාවන් විෂයෙහි ලා ‌බෞද්ධ සාහිත්‍යකරුවාගේ දැක්ම මේ දැක්වූ අවස්ථාවල අතිශයින් ම නිහීන ය. එය අඩු මරා දැමීමකට පමණ ය.

බෞද්ධ සාහිත්‍යය රැකවල් ලා රැක ගත යුතු, ඉස් මුදුණින් පිළිගෙන වන්දනා කළ යුතු, දෙයක් නොව අතිශය තියුණු ලෙස විචාරයකට ලක් කළ යුතු දෙයක් යැයි අප‌ යෝජනා කරන්නේ ඒ නිසා ය.

මැතිවරණ/ප්‍රතිපත්ති ප්‍රකාශන නව ආරකින් ලියන්නට බල කරමු

එළඹෙන්නේ මැතිවරණ සමයකි. පොරොන්දු උතුරා යන අවදියකි. මැතිවරණ ප්‍රකාශන උත්සවාකාරයෙන් දොරට වඩින අවදියකි.

මිනිස්සු ඡන්දය දෙන්නේ මුළුමණින් මැතිවරණ ප්‍රකාශන පදනම් කර ගෙන නොවේ. හුදු ප්‍රකාශන ගත් කළ ඒවා කියවන පිරිස පවා ඉතා අල්ප ප්‍රමාණයක් විය හැකි ය. එහෙත් වේදිකා දෙදරවන්නේ එහි ඇති යෝජනා ගැන කියමින් ය.  ඇතැම් සංවේදී කරුණු අත් පත්‍රිකාවලට ඇතුළු වී ගෙවල්වලට ද පිවිසෙන්නේ ය. පුවත් පත් බබලවන්නේ ය. ඒවා කියවන ඇතැම්හු ඒ පිළිබඳ විවරණයන් ඉදිරිපත් කරති. ප්‍රකාශන නොකියවන අය වුව ද ඒ විවරණ කියවති. ඒවායින් සංවාද වල දී දමා ගසති. ඒ නිසා ප්‍රකාශන නොකියෙව්වාට ඒවායේ බලපෑමක් නැතැයි අපට කිව නොහැකි ය.

බලයට පත් වූ පසු ඇතැම් දෑ ක්‍රියාත්මක කරන්නේ එහි ඇති වගන්ති උපුටා දක්වමින් ය. තමන්ට ජනවරමක් ලැබී ඇත්තේ ඒ ප්‍රකාශනය පදනම් කර ගෙනය යන්න ද අපට බොහෝ විට ඇසී ඇති කතාවකි. රජයේ ප්‍රතිපත්ති සම්පාදනයේ දී ද බලයට පත් පක්ෂයේ / සන්ධානයේ ප්‍රතිපත්ති ප්‍රකාශනය උපයෝගී කර ගත් අවස්ථා රාශියක් ද අපි අත්දැක ඇත්තෙමු. මේ කරුණු නිසා ම එයට විශාල බලයක් හිමි වේ.

මේ ප්‍රකාශන තුළ ප්‍රශ්නකාරී දේ රැසක් අඩංගු විය හැකි ය. ඒවා අතරින් ජනතාවට වඩාත් ප්‍රබල බලපෑම කරන්නේ ඒවායින් යෝජිත “අල්ලස්” ය.

පොදු ජන පෙරමුණේ පසුගිය මැතිවරණ ප්‍රකාශනය තුළ අඩංගු එවැනි “අල්ලස්” අතර පහත දේ ද දක්නට ලැබිණ.

  • අලුතින් බඳින ජෝඩුවලට රු ලක්ෂ 2ක් සහ අලුත් නිවසක්
  • තරුණයන්ට රු 5000
  • මහපොල රු 6000
  • පෞද්ගලික අංශයට රු 3000
  • රාජ්‍ය සේවක අවම වැටුප රු 25000

මේ සියල්ල ලැබෙන්නේ තමන් බලයට පත් කරතොත් ය. මේ මුදල් දෙන්නේ ආණ්ඩුවේ භාණ්ඩාගාරයෙන් මිසක කාගේවත් බූදලයකින් නොවේ. ඒ නිසා මේවා පැහැදිලිව ම ආචාර ධාර්මික නොවන්නේ ය. අල්ලස් ගණයට වැටෙන්නේ ය.

මෙයින් කීයක් ඉටු වූයේ දැයි අප දන්නේ නැත. දන්නා තරමට නම් ඒ එකදු යෝජනාවක් වත් ක්‍රියාවට නැගුණේ නැත. ඒ කියන්නේ මේ තුළ අල්ලසට අමතරව වංචාව ද තිබුණු බව ය.

අප මෙහි දී උදාහරණයට ගත්තේ පොදුජන පෙරමුණ වුව ද සෙසු පක්ෂ/සන්ධාන වල කැරැට්ටුව ද මීට ආසන්න ය. එය ඈත අතීතයට පවා දිව යන්නකි. 1977 දී ජේ ආර් කීවේ තමන් බලයට පත් කරන්නේ නම් ඇට අටක් දෙන බව ය. ඇට අට ගැනීමට මිනිස්සු පෝලිමේ ගොස් කතිර ගසා වාර්තා ගත වැඩි ඡන්දයකින් ජේ ආර් බලයට පත් කළේ ය. එතැන තිබුණේ අල්ලසකට ඉගියකි. ඒත් එහෙම ඇට අටක් ලැබුණේ නැත. ඒ ඇට ගැන විමසූ අයට අසන්නට ලැබුණේ ඇට අටක් නෙවෙයි ඇට ජාති ගණනාවක් වෙළඳ පොළේ ඇති බව ය. අල්ලසට අමතරව වංචාව එතැන ද හරි හරියට තිබුණේ ය.

යහපාලන ආණ්ඩුව නියෝජන කළ බලවේග රාජ්‍ය සේවක වැටුප රු දසදහසකින් වැඩි කරන බව කීවේ ය. එය ද අල්ලසකි. එහෙත් එය ක්‍රියාත්මක කළ නිසා වංචනික අදහසක් තිබුනේ යැයි කිව නොහැකි ය. ඒත් ඒ නිසා රටට දරාගන්නට වූ බර සාධාරණ ද? අල්ලස් දෙන්නේ මහජන මුදල් වලිනි. ඒ නිසා රාජ්‍ය සේවකයන් නොවන අයට කෙතරම් නම් බදු බරක් දරන්නට වූයේ ද?

මේ මැතිවරණ ප්‍රකාශන බොහෝමයක ජාතිවාදී ආගම්වාදී යෝජනා ද ඇත. ගමකට චෛත්‍යයක් බැගින් වෛත්‍ය අහවල් සංඛ්‍යාවක් හදනවා යැයි කීවේ සමගි ජන බලවේගය ය. හදන්නේ මහජන මුදලිනි. එහෙත් කියන්නේ තමන් ගෙදරින් ගෙනා මුදල් යොදනවා වැනි අදහසක් ජනිත කරවමිනි. ගෙදරින් ගෙනාවා වුව ද මෙය අල්ලසක් ම ය. මේවායේ අදහස ද කිසියම් ආගමකට ජාතියකට අයත් ජන පිරිසකගේ සහය ගැනීම ය.

අල්ලස ගණයට නොවැටෙන හෝ ජාතිවාදී/ආගම් වාදී නොවන ඇතැම් සාධනීය යෝජනා ඉදිරිපත් කළේ වුව ද ඒවා ක්‍රියාත්මක කරන්නට නම් මුල සිට ම වුවමනාවක් ප්‍රදර්ශනය නොකළ අවස්ථා ද මැතිවරණ ප්‍රකාශන ඉතිහාසය තුළ දක්නට ලැබේ. ඒවා අතර ඉහළින් ම තියෙන්නේ විධායක ජනාධිපති ධුරය අහෝසි කිරීමේ යෝජනාව ය. එහි බලතලවත් අඩු කිරීමට කටයුතු කළේ යහපාලන ආණ්ඩුව පමණ ය. ඉතිරි සියලු දෙනා එය භාවිතා කළේ ඡන්ද එකතු කර ගැනීමට ය. එවැනි යෝජනා අකුලා ගැනීමට සාධාරණ හේතු තිබුනේ ද නැත. ඒ යෝජනා ක්‍රියාත්මක කිරීමට එහෙමට පිරිවැයක් වැය වන්නේ ද නැත. එහෙත් ඒ සම්බන්ධයෙන් ජනතාවට කළ හැකි කිසිවක් තිබුනේ ද නැත. එය සැබෑවක් කර ගැනීමට අධිකරණයේ පිහිට පැතීමට පවා බැරි ය. ඒ මේ මැතිවරණ ප්‍රකාශන නීත්‍යානුකූල බැඳිමකින් තොර නිසා ය. හිස් වචන තරමට ම ඒවා හිස් නිසා ය.  

ඇතැම් මැතිවරණ ප්‍රකාශන වල වැරදි ප්‍රතිපත්ති තිබුණේ ය. ඒවා නම් කොළයට ම සීමා වී තිබුණේ නම් යහපත් විය හැකි වර්ගයේ ඒවා ය. “සෞභාග්‍ය දැක්මේ” තිබූ බදු අඩු කිරීමේ යෝජනාව ඊට එක් උදාහරණයකි. ඒ බදු අඩු කිරීම කොළයට සීමා නොවී ක්‍රියාත්මක විය. ඒ පොරොන්දුව ඒ වර්ගයේ තවත් වැරදි ප්‍රතිපත්ති රාශියක් සමග එක් ව අප වැටුණු වත්මන් ආර්ථික අර්බුදය බිහි කළේ ය.

සමහර මැතිවරණ ප්‍රකාශන වල ඇත්තේ බොරු ය. තවත් සමහර මැතිවරණ ප්‍රකාශන වල ඇත්තේ එක් තැනක ඇති දෙය තවත් තැනක තිබෙන දෙයින් ප්‍රතික්ෂේප කරන සුළු කාරණා ය. එක ප්‍රතිපත්තියක් තව ප්‍රතිපත්තියකට විරුද්ධව නැගී සිටින අයුරු ය. ඒවායේ ඒකාබද්ධ බවක් නැත.

ජාතික ජන බලවේගයේ ප්‍රතිපත්ති ප්‍රකාශනයේ කෘෂිකර්මයේ ප්‍රතිපත්තිය පරිසර ප්‍රතිපත්තියට ප්‍රතිපක්ෂ ය. පරිසර ප්‍රතිපත්ති ඒ ඉදිරියේ අකුලා ගැනීමට සිදු වී ඇත. කාබනික ගොවිතැන ප්‍රවර්ධනය පිළිබඳ ඔවුන් ඉදිරිපත් කරන ප්‍රතිපත්ති උදාහරණයක් හැටියට ගෙන බලමු. කොම්පෝස්ට් පොහොර හදන්නට නම් ගිනිසීරියා වැනි කොළ සහිත ශාක වැවිය යුතු ය. කාබනික ගොවිතැන ලංකාව පුරා ප්‍රචලිත කිරීමට කොතරම් ගිනිසීරියා වැනි පත්‍ර සහිත වගාව කුමන ප්‍රමාණයකින් අවශ්‍ය වේ දැයි අපේ විද්වතුන් ගණන් බලා තිබේ ද? ඒ සඳහා කැලෑ කොපමණ ප්‍රමාණයක් කැපිය යුතු ව තිබේ ද? නවතම වාර්තා කියන්නේ ලංකාවේ කැලෑ ප්‍රතිශතය 16% දක්වා තවදුරටත් පහල බැස ඇති බව ය. ඒ තත්වය තුළ පරිසරය රැක ගැනීමත් කාබනික කෘෂිකර්මය පදනම ලෙස ගෙන කෘෂිකර්මාන්තයෙන් රට ගොඩ නැගීමත් එකට කරන්නට නම් බැරි ය.

තවත් මැතිවරණ ප්‍රකාශන වල තිබෙන්නේ ප්‍රායෝගික නොවන යෝජනා ය. සෞභාග්‍යයේ දැක්මේ විදුලි බලය හා බල ශක්තිය සම්බන්ධයෙන් වන යෝජනාවේ තියෙන්නේ 2030 වන විට පුනර්ජනනීය බල ශක්තිය 70% දක්වා වැඩි කරන බව ය. මෙතරම් කෙටි කාලයකින් මෙසේ කළ රටක් ගැන වාර්තා නැත. මෙය රෑ එලි වෙන කොට රට කාබනික කිරීමේ ක්‍රියාවට ඉතා කිට්ටු එකකි. ඊට අමතර ව මෙය විශාල පිරිවැයක් සහිත ක්‍රියාවලියකි. මේ 70% මට්ටම අප වැනි ආර්ථික වශයෙන් දුර්වල රටකට කොහොමටවත් දැරිය නොහැකි ඉලක්කයකි. ඒත් දැන් විදුලි බල මණ්ඩලයේ ඉදිරි සැලැස්ම සඳහා මේ ඉලක්ක යොදා ගෙන ඇත.

ප්‍රායෝගික නොවන යෝජනා වලට අමතරව සමහර ඒවා ව්‍යාකූල යෝජනා ය. කාලරාමුවක් නැති නිශ්චිත මිනුමකින් මිණිය නොහැකි යෝජනා ය. කොටින් ම ඒවා SMART (Specific, measurable, achievable, realistic and time bound) නැත. ඊටත් අමතරව ඒවා ප්‍රතිලාභ නිෂ්චය ලෙස කිව නොහැකි අවදානම් සහගත දැවැන්ත ආයෝජනයන් ය. ඒ  තුන් වර්ගයට ම අදාළ උදාහරණයක් ජාතික ජන බලවේගයේ මැතිවරණ ප්‍රකාශනයෙන් ද ගත හැකි ය.

ජාතික ජන බලවේගයේ ප්‍රතිපත්ති ප්‍රකාශනය තුළ. “දේශීය හා විදේශීය ගොවි වෙළඳ පොල ඉලක්ක කර ගනිමින් කෘෂි වෘත්තිකයින් 100000 ක් පුහුණු කිරීම සඳහා සිව් අවුරුදු සැලැස්මක්” යනුවෙන් ප්‍රකාශයක් සඳහන් ව ඇත. ඒ කියන්නේ රට රැකියා වලට යැවිය හැකි සේ ඔවුන් පුහුණු කිරීම නම් එහි කිසියම් අර්ථයක් ඇත. එහෙත් ප්‍රශ්නය ඇත්තේ දේශීය කතාවක් ද කියවෙන නිසා ය. කෘෂිකර්මයෙන් මිනිසුන් ඉවත් කළ යුතු ව තිබෙන තැනක තවත් ඊට එක් කිරීමේ තේරුමක් නැති නිසා ය. ඊට අමතරව කෘෂිකර්මයේ දැනට කෘෂිකර්මයේ නියැලෙන පිරිස ඊට වඩා ඵලදායී ක්ෂේත්‍ර වලට යොමු කරන්නට ද වැඩ පිළිවෙළක් ඒ තුළ නැති නිසා ඒ කතාව අනතුරක සේයාවක් මතු කරන නිසා ය.

වෘත්තිකයන් ලක්ෂයක් පුහුණු කිරීම සුළුපටු කාරණයක් නොවේ. එහෙම එකක් ලියන්නට කලින් එහි දිග පළල කල්පනා කළා දැයි යන්න ගැටළු සහගත ය. මේ ප්‍රකාශය ගැන පමණක් නැගිය ප්‍රශ්න මෙසේ ගොනු කරමි.

  • මේ අයට දෙන පුහුණුවේ ඉලක්කය නැතිනම් අරමුණ කුමක් ද?
  • පුහුණුව දෙන්නේ කෙතරම් කාලයකට ද?
  • මේ ලක්ෂයක පිරිස තෝරාගන්නේ කවුරු අතරින් ද?
  • පුහුණුව දෙන්නේ කවුරුන් විසින් ද? රට රැකියා සඳහා පුහුණු කරන පිරිස පුහුණු කරන්නේත් ලංකාවේ පුහුණුකරුවන් ද?
  • ඒ නිසා රටට අත්විය හැකි යැයි අපේක්ෂා කරන ප්‍රතිලාභ මොනවාද?
  • ඒ සඳහා යන වියදම කවරේ ද?
  • ඒ වියදම සඳහා යන අරමුදල් සම්පාදනය කරන්නේ කෙසේ ද?
  • එවන් පුහුණුවක් වෙනුවට වෙනත් සාඵල්‍ය පුහුණු කිරීම් තිබේ දැයි පරීක්ෂා කර බලා තිබේ ද?

මේ කාරණා නිසා බොහෝ පක්ෂවල මැතිවරණ ප්‍රකාශන සැලකිය යුතු වන්නේ නිසි අධ්‍යයනයකින් නොකොට සකස් කෙරෙන, ඡන්ද ගොඩ වැඩි කර ගැනීම උදෙසා ම කඩිමුඩියේ බිහිකරන, යටි පෙල කියවන්නේ නම් බොරු හා අර්ධ සත්‍යයන් ගෙන් ගහන යයි පෙනෙන, මතුපිටින් පවා අල්ලස හා වංචනිකත්වය ප්‍රදර්ශනය කරන බව වටහා ගත හැකි, ආල වට්ටම් පමණක් බව ය. වම ද දකුණ ද යන භේදයකින් තොරව එය එසේ සිදු වන බව ය.

අරගලය ඉල්ලා හිටියේ ද මේ දේශපාලන සංස්කෘතියේ වෙනසකි. එහෙත් ඒ වෙනස වෙනුවට අපට පෙනෙන්නේ පුරුදු පරිදි ළග එන ඡන්දයට පිට පොට ගසන, ඒ සඳහා බලමුළු පෙල ගැස්වීමට පාරට බැස ඇති, පැරණි දේශපාලන බලවේගයන්ගේ හැසිරීම පමණ ය.

අල්ලස යැයි සැක කළ හැකි වගන්ති මැතිවරණ ප්‍රකාශනයට ඇතුළත් කළ නොහැකි සේ නීති සකස් කිරීමත් ඒ සඳහා මැතිවරණ කොමිසමට බලය පැවරීමත් වෙනසක් සඳහා මුල් පියවර ය. අධික පිරිවැයක් වැය වන ආයෝජන සියල්ල ඇස්තමේන්තු කොට ඉදිරිපත් කළ යුතු යැයි ද ඒ සඳහා මුදල් සොයා ගන්නා අන්දම ඇතුළත් කළ යුතු යැයි ද නීති පැනවිය හැකි ය. ව්‍යාකූල යෝජනා වෙනුවට නිෂ්චිත (SMART) යෝජනා ඉදිරිපත් කළ යුතු යැයි ද නීති පැනවිය හැකි ය. System change ගනයට වැටෙන යෝජනා කෙරෙන ව්‍යවස්ථා නීති අණපනත් වල වෙනස් කම් සඳහා නිෂ්චිත කාල රාමු සැපයිය යුතු බවට ද නීති ගෙන ආ හැකි ය. ඒවා සම්බන්ධයෙන් නීතියෙන් බැඳී සිටිය යුතු බවට අණ පනත් සකස් කළ හැකි දැයි සොයා බැලිය හැකි ය. මැතිවරණ ප්‍රකාශනයේ එක් එක් කොටස සකස් කළ හා ප්‍රකාශනය අවසන් වශයෙන් සංස්කරණය කළ විද්වතුන් කවරේදැයි ප්‍රසිද්ධ කෙරෙන නීති පවා ගෙන ආ හැකි ය.

එවැනි නීතිමය ප්‍රතිසංස්කරණ වලට අමතරව මේ මැතිවරණ ප්‍රකාශන විවරණය කර ඒවායේ අඩුපාඩු පෙන්වා දීමේ වගකීම සිවිල් සංවිධාන වලට ද බාර ගත හැකි ය. එසේ කරන්නාවූ විවරණ ජනතාවගේ දැන ගැනීම සඳහා මාධ්‍ය ආවරණය සැපයීමේ වගකීම මාධ්‍ය ආයතන විසින් බාර ගත යුතු ය. අවශ්‍ය වියහියදම් රජය විසින් හෝ වෙනත් ස්වේච්ඡා සංවිධාන විසින් (අරගලය අවස්ථාවේ පරිදි) දැරිය හැකි ය. එසේ විවරණය කරනු හැකි වන සේ කල්වේලා ඇතිව බාර දීමේ වගකීම දේශපාලන පක්ෂයන්ට පැවරේ. අවශ්‍ය වෙතොත් ඒ සම්බන්ධ දින වකවානු නීතිගත කළ හැකි ය.

මේ යෝජනාවලිය දළ අදහසක් පමණ ය. එය සංවාද ආශ්‍රයෙන් තවදුරටත් ශක්තිමත් කළ යුතු ය. අවසාන වශයෙන් එකක් කිව යුතු ය. අප දේශපාලනය කරන ශෛලියේ වෙනස් කම් නොකරන්නේ නම් වෙනස් ප්‍රතිඵල අපේක්ෂා නොකළ යුතු ය. 75 වසරක සාපය තවත් කාලයක් පවත්වාගෙන යෑමට අකමැත්තේ නම් මේ ප්‍රතිසංස්කරණයන්ට පිටු නොපෑ යුතු ය.

පැහැනද පහන් – සුනන්ද කරුණාරත්න කාව්‍ය නිර්මාණය

මිදුල වතුරින් පිරී ගලා යන සැඩ පහරවල් මතු ව අමුතුම ලෝකයක් කුඩා අප ඉදිරියේ මවන වැස්ස අපට අපූර්ව අත්දැකීමකට මග සලසන්නේ ය. එවන් දිනක කඩදාසි ඔරු හදා පා කර ඒවායේ ගමන් මග දෙස නෙත් අයාගෙන බලමින් අපූරු සිහින ලොවකට පිවිසුනේ නැති කුඩා ළමයෙකු සොයා ගැනීමට අපහසු ය. ඒ සඳහා කුඩා අපව මුලින් පොළඹවන්නේ වැඩිහිටියා තුළ ඉන්නා කුඩා දරුවා ම ය. කුඩා අප ඒ ලෝකය තුළ තනිවන විට වැඩිහිටියෝ ඉක්මණින් තමන්ගේ ජීවිතයට මුහුණ දීම සඳහා පසු බසිති. ඇතැම් විටක ඊළග වැසි සමය වන විට දරුවා නැවතත් ඒ අත්දැකීම උදෙසා ආසාවෙන් යොමු වුව ද වැඩිහිටියාට ඊට ඉස්පාසුවක් නැති වෙයි. තමන්ගේ ප්‍රශ්න තුළ අතරමං වන ඔහුට ඇතැම් විට කඩදාසි ඔරුව හදන්නට කඩදාසි කෙසේ නමන්නේ ද යන්න ද අමතකව තිබෙන්නට පුළුවන.

මේ ලෝක දෙක අතර පරතරය අතිශයින් ස්වභාවික ය. සදාතනික ය. එය ඉක්මවන්නට ඉසඹුවක් ලබන දෙමාපියන් වාසනාවන්ත ය. ඔවුන්ගේ දරුවන් ඊටත් වඩා වාසනාවන්ත ය. “පැහැනද පහන්” කාව්‍ය සංග්‍රහය සුනන්ද ආරම්භ කරන්නේ මේ සුවිශේෂී අත්දැකීම අපූරු කවි බසකින් අපට ඉදිරිපත් කරමින් අපේ ජීවිත දෙස නැවත බලන්නට අපව යොමු කරමින් ය. ඒ කවි පෙළේ නම කඩදාසි ඔරු ය. ඔරු කඩදාසි වුනාට කුඩා දරුවාට එය අතිශයින් වටින්නේ ය. අපේ දෙමාපිය භූමිකාව එක් අතකින් ප්‍රශ්න කරමින් ද අනෙත් අතින් අපේ ළමා කාලයේ සොඳුරු මතකයන් ස්පර්ශ කරමින් ද අපූරු කවි මගක අපව ගෙන යන්නට එසේ මේ කවි පොතේ මුල් ම කවියෙන් කවියා   සමත් ව තිබේ.

එකල මහ වැසි වැටුන දවසක

මිදුල සයුරක් මැවූ උදයක

නෙක කොදෙව් හා මහා දීප ද

දික් විජය කරන මෙන් අණවා

පා කළෙමි මා සිඟිති ඔරු පෙළ

කෙනෙකුට අවශ්‍ය නම් මේ කවීයට දේශපාලන අරුතක් ද එක් කළ හැකි ය. ඒ ප්‍රයෝජ්‍යවාදයට/ පාරිභෝජනවාදයට යටවුණු දෙමාපියන් ළමයින්ගේ මේ අපූර්ව ලෝකය අඳුරු කරනවා වැනි අරුතක් දීම හරහා ය. කවියකට තිබිය හැක්කේ එක තේරුමක් නොවේ. ඔබට ඇතැම් විට මෙයින් ඊටත් වෙනස් අර්ථයක් මැවිය හැකි වනු ඇත.

සුනන්දගේ කවි බොහෝමයක අරුත් ගණනාවක් මැවිය හැකි ඒ ගුණය තිබේ. ඒ සඳහා උදාහරණයක් ලෙස මා ඉදිරිපත් කරන්නට කැමති “පැරණි සේයාරුවක්” යන අපූරු කවි පන්තිය ය. කවිය ආරම්භ කරන්නේ “මහගෙදර” පොත් අල්මාරිය අස් කරන කොට වැටෙන පැරණි සේයාරුවක් ගැන කියා ගෙන ම ය. අවසන් කරන්නේ ඒ සේයාරුව කොතෙක් මතක ගුලි කර ගෙන තිබුණත් “අලුත් ගෙදර”ට නම් රැගෙන යා නොහැකි බව කියමින් ය.

ඒ අතර මැද කවි වලින් කියන්නේ ඒ සේයාරුව පිළිබඳ අතීත මතක සටහන් ය. ඒ සේයාරුවේ ඉන්නේ මහගෙදරින් ප්‍රතික්ෂේප වීම නිසා අත්හැර දමනු ලැබූ පැරණි පෙම්වතිය ය. ඉතින් ඈ පිළිබඳ සේයාරුවක් විවාපත් වූ අලුත් පවුලට හිමි අලුත් ගෙදරට ගෙන යෑමට නොහැකි වීම සාධාරණ ය. කවිය මුළුමණින් කියවන ඔබට වැඩි දුරටත් පසක් වනු ඇත්තේ මේ පුද්ගලයා සමාජයට ඔ්නෑ හැටියට ජීවත් වන කෙනෙකු ලෙස ය. ඒ එවැන්නෙකුගේ ජීවිතය ඛේදවාචකයක් වීම ගැන ඔබ තුළ කම්පාවක් ජනිත කරමින් ය. ඔබ මේ කවිය ඔස්සේ ම ඔබ පිළිබඳව තවදුරටත් විමසීමට කැමති නම් ඔබ ද එවන් ශෝචනීය ජිවිතයක උරුමක්කාරයෙකු බව ද මේ අද ලාංකිකයන් මුහුණ දෙන පොදු ඛේදවාචකයක කතාව බව ද පසක් කරගනු ඇත.

කවියේ ආරම්භය මෙසේ ය.

මහගෙදර මගේ පොත් අල්මාරිය

අස්කරන කොට තට්ටුවෙන් තට්ටුව

ඒංගල්ස්ගේ පවුල අස්සෙන්

ෆෝටෝ එකක් වැටුන බිමට

ඉහත කියන සේයාරුව වැටෙන්නේ ඒංගල්ස්ගේ “පවුල” කියන පොත අතරින් ය. ඒංගල්ස්ගේ පවුල කියන පොත කියවූ කෙනෙකුට මේ කවිය හරහා තවත් ඛේදවාචකයක් මුණ ගැසෙනු ඇත. ඒ දේපල ආධිපත්‍ය පවත්වාගෙන යන මේ පවුල නම් අපූරු ඒකකය කෙතරම් දුරට අපේ නිදහස් ජීවිතයට බලපෑමක් කරන්නේ ද යන්න ය.

පරණ පෙම්වතිය මේ සම්ප්‍රදායික ආචීර්ණකාල්පික අදහස් සමග ජීවත්වන්නියක් නොවේ. එය අපට සුනන්ද එලිදරව් කරන්නේ මෙසේ ය.

මුලින් ම අපි ඩයෑන්ගෙ තැනට ගිය දවසෙ

අද මෙහෙ අපට ඉන්න පුළුවන්

කියල ඔයා කිව්වම

හෙල්ලුණා මුලු බිල්ඩිමම

මගෙ පපුවෙ ගිඩිගිඩියට

මේ කවි පෙළේ තීරණාත්මක වචන කිහිපය ගැන අපේ අවධානය යොමු කරමු. “මුලින් ම” – එක වතාවක් නොව කීප වතාවක්, “ඔයා කිව්වහම” – පිරිමියා නොව ගැහැණිය කී විට, “මගෙ පපුවෙ ගිඩිගිඩියට” – ඇගේ පපුව නොව මගේ පපුව. ඒ සියල්ලෙන් කියන්නේ ඇය මේ පුරුෂ පරාණයට වඩා බොහෝ සෙයින් ඉදිරියෙන් ඉන්නා බව ය. කිසිදු බියක් ඇයට නැති බව ය. ඇය සමාජ ආකල්ප මායිම් නොකරන බව ය.

මේ සියල්ල අපට සුනන්ද ගෙන එන්නේ අප තුළ උත්ප්‍රාසයක් ඇති කරමිනි. ඒ සඳහා කවි බස මනාව උපයෝගී කරගනිමිනි. මුලු බිල්ඩිමම හොල්ලන ගිඩිගිඩියක් ගැන කියන විට මවන රූපය කෙතරම් නම් කම්පනය කරන සුලු ද?

මේ පුරුෂ පරානයේ බිය සාධාරණය කරමින් කවි පන්තිය ගලා ගෙන යන්නේ මෙසේ ය.

ඇස් ඇරෙන කොට අපට

බට කැලේ වගෙ ගිනි අරන්

මුලු ඔෆිස් එකම

ටෙලිෆෝන් වයරුත් ගිනි ගත්ත

ගෙවල්වලට ඇවිලෙන කල්ම

සුනන්ද ඉතා මනරම් කවි ශිල්ප දක්වා දිගු කතාවක් ඉතා ප්‍රබල රූපක ඔස්සේ අප ව කම්පනය කරමින් අතිශය සංක්ෂිප්ත ලෙස ගෙන එන්නේ ශූර ලෙස ය. අනාවරණය ඉදිරියේ සමාජය අවි අමෝරන අයුරු ද ඔහු ප්‍රබලව විස්තර කරයි.

අප්පච්චි හැදුවෙ තුවක්කුව අරන්

ඊළඟ සඳුදා ම කොළඹ එන්න

ගෝලු අරන් අම්මයි නැන්දලයි

වැලහින්නියො වගේ පැන්න ඇඟට

දෙමාපිය ආශිර්වාදය මැද කෙරෙන විවාහයට (ඒ පවුලට) මේ අතීත කතාව කාන්දු වෙන්නට බැරි ය. එය ද සුනන්ද ලස්සණට කියන්නේ ය.

ඉතින් මම දැන් අලුත් ගෙදරක

කේතලෙන් මල්ලකුත් අරගෙන

ගෙනියන්න බෑ මට මේ ෆොටෝ එක

වරුණිකාගෙ තියුණු ඇස් යට

තියෙන අපේ අලුත් ගෙදරට

කථකයාට ගැලවිල්ලක් නැත. පරණ “පව්” කවදා හෝ විඳවන්නට වේ දැයි බියෙන් ඔහුට තවදුරටත් ජීවත් වන්නට සිදුවේ. මේ ගෙවන්නේ කුමන ජීවිතයක් ද? එය ඔබට හිතුනා නම් සුනන්ද සාර්ථක ය.

යුද්ධයක දී දිනන්නේ කවුද පරදින්නේ කවුද යන්න ද යුද්ධයේ රුදුරු ස්වභාවය මෙන් ම ඒ පිටුපස ඇති උන්මත්තකභාවය ද මොනවට ඉදිරිපත් කරමින් ගලන මිනිසා හා අශ්ව හිස කවි පන්තිය ද මා සිත් ගත කවි අතර එකකි. සාලිය අසෝකමාලා පුරාවෘත්තිය ද ඉසුරුමුණියේ පෙම් යුවල ළඟින් තිබෙන මිනිසා හා අශ්ව හිස ප්‍රතිමාව ද නැවත කැඳවමින් ඔහු ඉතිහාස කතාව ඔස්සේ යුද්ධයේ සදාතනික සත්‍යය වෙතට අප ලං කරයි. මෙහි දී ඔහු අතිශය දක්ෂ තාක්ෂණික කටයුත්තක් ද කරයි. ඒ අසෝකමාලා – අසෝක හා මාලා ලෙස වෙන් කරමින් ය. ඒ අසෝක යුද්ධයේ දී සටනට යවනු ලබන්නේ ය. ඔහුට අවශ්‍ය ධෛර්ය ලැබෙන්නේ මාලා ඔහු සමග සිටිනවාය යන මායාව නිසා ය. ඒ මායාවෙන් මෙහෙයවනු ලැබ ඔහු මිනිසුන් කැති ගායි.

දෙතිසක් බලකොටු වෙත එක පැහැර

මෙහෙයවා අසු නිබය ව

කැති ගාන මෙන් සොළී සෙනඟ

ලෙළවන කල අසිපත

මා පසුපසින් අසුමත

නුඹ මා වැළඳ සිටිතැයි

ගැලුණෙමි නිරන්තර මායාවක

යුද්ධය දිනා එන විට ඔහුගේ මාලා සාලිය කුමරු රැගෙන ගොස් ය. රටක් ජය ගත් ඔහුට ජීවිතය අහිමි කරනු ලැබ ඇත්තේ එසේ ය.

එහෙත් පෙරළා එන කල

දිනා රණ විරු බුහුමන්

මල්පට පෙරව අප හුන්

අසෝක වනය සිස් ය!

යුද්ධයට යන්නට උඩ ගෙඩි දුන් කවුරුවත් ඔහු වෙනුවෙන් වචනයක් වත් වියදම් කළේ නැත.

කුමරුන් හා එන නුඹට

රන් කෙන්ඩියෙන් පැන් වඩා ආසිරි පැතූ

ඉසුරුමුනියෙහි මුනිවරු

රකිත් මා වෙත මුනිවත

මිනිසා හා අශ්ව හිස අපට සුනන්ද මෙසේ මුණ ගස්වන්නේ ය.

යුදයෙන් ලත් නෙක වණ කැළැල් ඇති

දුබලය මා ගත

සා පවසින් පරිපීඩිත

වෙහෙසය මා හට

තවත් කුමට රැඳෙන්නේ ද මෙහි

හිස සලා විමසයි අසු

දුබලව ඇත්තේ වෙහෙසට පත් ව ඇත්තේ අසෝක පමණක් නොවේ. අසු ද මේ ඛේදවාචකයේ ගොදුරකි. අසු විමසන්නේ තවත් කුමට මෙහි රැඳෙන්නේ ද යන්න ය. මට හැඟුනේ යුද මානසිකත්වය තුළ තවදුරටත් අප රැඳිය යුත්තේ ඇයි දැයි කවියා අප ව ද විමසන බවකි.

සුනන්දගේ කවි හැම එකක් ම විමසන්නට ගියොත් පොතක් ලියන්නට වෙන නිසා මේ සටහන මෙතැනින් නිම කරමි. ඔබට පොත කියවන්නට ලැබුණොත් ඔබ තවත් බොහෝ දෑ සොයා ගනු ඇතැයි මට සහතික ය.

(මේ සටහන ලියන්නට මා පෙළඹුනේ නොවැම්බර් 29 දින පුවත්පත් මණ්ඩල පරිශ්‍රයේ මේ කාව්‍ය සංග්‍රහය පිළිබඳ පවත්වන ලද සාකච්ඡාව ය. එහි දී පළ කළ අදහස් වලින් ද මේ සටහන පෝෂණය වූ බව කෘතඥ පූර්වකව සඳහන් කරමි)

ආණ්ඩුවේ දේශපාලනය හා විපක්ෂයේ දේශපාලනය

බොහෝ දෙනෙකු කැමති ආණ්ඩුව ගැන කතා කරන්නට ය. ආණ්ඩුවේ දේශපාලනය ගැන කතා කරන්නට ය. ආණ්ඩුව කරන නොකරන වැඩ ගැන කතා කරන්නට ය. විපක්ෂය සම්බන්ධ කතිකාව ගැන එවන් උනන්දුවක් නැත. තිබේ නම් එය ඉතා අල්ප ය.

එය එක අතකින් සාධාරණ ය. අපේ ජීවිත වලට වැඩි බලපෑමක් කරන්නේ ආණ්ඩුව කරන හා නොකරන වැඩ ය. ආණ්ඩුව දක්වන ශිල්ප හා නොදක්වන ශිල්ප ය. එහෙත් එයින් මුලු පින්තූරය අපට මග හැරෙන්නේ ය. ආණ්ඩුවේ හා විපක්ෂ ක්‍රියාකාරිත්වය අතර ඇති ගතිකත්වය (එකක් අනෙකෙන් ප්‍රතිපෝෂණය වන බව) අපට නොපෙනී යන්නේ ය. ඒ නිසා රට තුළ සිදු වන දෑ තේරුම් ගැනීමට අපට හරිහැටි නොහැකි ව යන්නේ ය. යා යුතු ගමන නොයා, නොයා යුතු ගමන් යෑමට අප පෙලඹෙන්නේ ය.

ඇත්තට ම කියනවා නම් ආණ්ඩුවක් කරන වැඩ සම්බන්ධයෙන් ආණ්ඩුව පමණට ම විපක්ෂය ද වග කිව යුතු ය. ජනතාව පාරට බැස්සේ විපක්ෂය ඒ වගකීම ඉටු නොකර ඇඹරෙමින් සිටින විට ය. විපක්ෂය එක්තරා දුරකට ආණ්ඩුවට නටනු පිණිස බෙර පද තාලය අල්ලන තරමට, ආණ්ඩුව හා විපක්ෂය එකිනෙකට සම්බන්ධ ය.

තවත් අතකට අප විවරණය ආණ්ඩුවට සීමා කරන විට විපක්ෂය විකල්ප ආණ්ඩුව බව අපට ඉන් අමතක වන්නේ ය. අපට පමණක් නොව විපක්ෂයට ද එය අමතක වන්නේ ය. එහි අවසාන ප්‍රතිඵලය වන්නේ ඊළඟ නිලවරණය ආ විට ඒ හරහා ආණ්ඩුවක් පිහිටුවීම සඳහා නොව තියෙන ආණ්ඩුව පරාජය කිරීමට අපට සිදු වීම ය. ඒ නිසා විපක්ෂය කල්යල් බලන්නේ ම ආණ්ඩුව කුණු වී බිමට වැටී ආණ්ඩු බලය තම ඔඩොක්කුවට වැටෙන කම් ය. ඒ සඳහා කළ යුතු යැයි ඔවුන් විශ්වාස කරන්නේ ආණ්ඩුව විවේචනය කිරීම ය. ආණ්ඩුවේ “ෆයිල්” එකතු කර තියා ගැනීම ය.

ආණ්ඩුවට වගේ ම විපක්ෂයට ද එහෙමට වැඩ පිළිවෙළක් නැත. ඔවුන් කියන එක ම දේ අපට බලය දෙන්න අප කොරන්නම් කියා ය. ආණ්ඩුව කරන වුන් කළු වුනාට අප සුදුයි කියා ය. විපක්ෂය ගැන එහෙම අප පොදුවේ කීවාට විපක්ෂය කියන්නේ සමජාතිය එකකට නොවේ. එය විවිධ හැඩ තල ඇති සංවිධානය ගණනකින් සෑදුණකි. එක් එක් සංවිධානය තමන්ට අනන්‍ය භූමිකාවක් නිර්මාණය කර ගෙන තිබේ. ඒවා එකිනෙකට වෙනස් ය.

සමහර සංවිධාන උත්සහ කරන්නේ විකල්ප ආණ්ඩුවක් පිහිටු වීමට නොවේ. විකල්ප ආණ්ඩුවක කොටස් කාරයෙකු වීමට ය. සහයට ඩැනී කෙනෙකු වන්නට ය. සමහරු කැමති ආණ්ඩුවක රිමෝට් කන්ට්‍රෝල් එක වන්නට ය. සමහරු කැමති විරෝධය දක්වමින් දිගින් දිගට විපක්ෂයට වී සිටීමට ය.

විකල්ප ආණ්ඩුවකට පිහිටු වීමට උත්සහ දරන කණ්ඩායම් දෙකක් අපට මේ අය අතුරින් අඳුනා ගත හැකි ය. එකක් සමගි ජන බලවේගය ය. අනෙක ජාතික ජන බලවේගය ය. එහෙත් මේ බලවේග දෙක ම කරමින් ඉන්නේ ආණ්ඩුවට ඔරිජිනල් විකල්ප නොව ඩුප්ලිකේට් විකල්ප වීමට ය. ආණ්ඩුව නියෝජනය කරන දේශපාලනය ආගමික වන විට ඔවුන් ඊටත් වඩා ආගමික වන්නේ ය. සජිත් චෛත්‍ය හැදීමේ වැඩ පිළිවෙළක් යෝජනා කරන්නේ ද ජාජබය පන්සල් වලට ශබ්ද විකාශන යන්ත්‍ර බෙදමින් යන්නේ ද ඒ සඳහා ය. ආණ්ඩුව කරන දේශපාලනය සුබසාධනය වන විට ඔවුන් ද සුබසාධනය කරට ගන්නේ ය. ආණ්ඩුව ටකරන් බෙදන විට ජාජබ ග්‍රාම සංවර්ධන සමිති වලට ප්ලාස්ටික් පුටු බෙදන්නට ද සජබ ය මහණ මැෂින් දෙන්නට ද ඉදිරිපත් වන්නේ ඒ සඳහා ය. ඒත් ඒවා අතිශය දුප්පත් විකල්පයන් ය.

ආණ්ඩුවේ වැඩ පිළිවෙළට ප්‍රතිපක්ෂ විකල්ප නොව ඒවා පසු පස යන පසුගාමී විකල්ප ය. ආණ්ඩුව දේශපාලනය පසුගාමී ආගමික සංස්ථා හා විශ්වාස සමග පටලවන්නට යන විට ඒ උපායමාර්ගයේ නිර්ලජ්ජී භාවය හා භයානක අතුරුඵල පෙන්නා දෙනු වෙනුවට ඊට අනුකූල වෙමින් ඒත් ඊට වඩා දුප්පත් වන නමුත් තවදුරටත් නිර්ලජ්ජී අනුගාමී උපාය මාර්ගයකට තල්ලු වීමෙන් විධිමත් විකල්ප ආණ්ඩුවක් පිහිටුවීමට බැරි ය. එහෙත් ආණ්ඩුවේ ම කුණු වීම නිසා එය කඩා වැටෙන  විට ඒ තැන ගන්නට ඊට ඉඩක් ඒ හරහා ලැබෙන්නට ඉඩ තිබේ. මේ කුරුමානම ඒකට ය. එය එක් කුණු වූ දේශපාලනයක් වෙනුවට තවත් කුණු වූ දේශපාලනයක් ආදේශ කිරීමකට එහා නොයන්නේ ය.

විකල්ප විපක්ෂය අඳුනා නොගන්නා තවත් කරුණක් තිබේ. ඒ සල්ලි බලය හා රාජ්‍ය බලය ඇති ආණ්ඩුවක් සමග ඒ ක්ෂේත්‍රයන්හි හැප්පෙන්නට ඔවුන්ට නොහැකි බව ය. ඒ සඳහා දරණ උත්සහයන් උත්ප්‍රාසය පමණක් ඇති කරන බව ය. ඒ අඩුව ඔවුන් මකන්නට උත්සහ ගන්නේ ආණ්ඩුවට එරෙහි කරන විවේචනයන් උත්සන්න කිරීමෙනි. ඔවුන්ට මග හැරෙන කාරණය නම් පවතින ආණ්ඩුව විවේචනය කිරීමෙන් පමණක් විකල්ප ආණ්ඩුවක් ලෙස පෙනී සිටිය නොහැකි බව ය. ඒ සඳහා අර්බුදයට තමන්ගේ විකල්ප විසඳුම් ද ඉදිරිපත් කළ යුතු බව ය. ඒ සඳහා දරණ ප්‍රයත්නයන්ගේ වුව පැහැදිලි වෙනස් වැඩ පිළිවෙලක් ඉදිරිපත් කිරීමට හෝ එසේ ඉදිරිපත් කරන වැඩ පිළිවෙළක ඇති විශ්වාසනීයත්වය තහවුරු කිරීමට හෝ විපක්ෂය සමත් ව නැත.

උදාහරණය ඩොලර් අර්බුදය සම්බන්ධයෙන් විසඳුමක් ලෙස ජාත්‍යන්තර මුල්‍ය අරමුදලේ සහය පැතීම හා පාඩු ලබන රාජ්‍ය ආයතන විදේශ ආයෝජකයන්ට විකිණීම ආණ්ඩුව පැත්තෙන් යෝජනා වන විට ජාජබ ය ඒ සඳහා ඉදිරිපත් කරන්නේ විදේශ වල සිටින තමන්ගේ දේශපාලන සහෘදයන්ගේ සම්ප්‍රේෂණ වලින් එය සාක්ෂාත් කර ගන්නා බව ය.

විකල්ප ආණ්ඩුවක් ලෙස පෙනී සිටීම සඳහා පවතින ආණ්ඩුවට දක්වන හුරු විරෝධය නොසෑහෙන බවත් ඒ සඳහා විකල්ප මෙන් ම “විශ්වාසනීය” වැඩ පිළිවෙළක් ඉදිරිපත් කළ යුතු බවත් ආණ්ඩුවක් පිහිටුවීමට පිට පොට ගසන බලවේග වලට අවබෝධ වී නැත. අවබෝධ වුව ද ඒ සඳහා සෑහීමකට පත් විය හැකි වැඩ පිළිවෙළක් ඉදිරිපත් කිරීමේ ලා ඔවුන් සමත් වී නැත.

ආණ්ඩුවට අභියෝගයක් විය හැකි වැඩ පිළිවෙළක් ඉදිරිපත් කිරීමට නොහැකි වන තාක් ආණ්ඩුව වෙනස් කිරීමට බැරි ය. ආණ්ඩු බලය වෙනස් කිරීමට ද බැරි ය. ආණ්ඩුවේ භාග්‍යය රැඳී ඇත්තේ විපක්ෂයේ මේ අභාග්‍යයේ ය. ආණ්ඩුවේ දේශපාලනය පිළිබඳ විවේචනයෙන් නොසැහී විපක්ෂය විවේචනය කිරීමට දේශපාලන විචාරකයන් කටයුතු කළ යුත්තේ ඒ නිසා ය.

“අවශ්‍ය දේශපාලනය” ඇත්තේ “පක්ෂ දේශපාලන”යෙන් ඔබ්බෙහි ය.  

දේශපාලනය අපේ ජීවිතයට එහි සෑම අංශයකට ම සම්බන්ධ ය. අද අප මුහුණ දෙන අර්බුදය ප්‍රමාණවත් දේශපාලනයක අප නොයෙදීම නිසා ඇති වූවක් ලෙස ද සැලකිය හැකි ය. ඒත් බොහෝ දෙනෙකු දේශපාලනය කරනවා යන්නෙන් අදහස් කරන්නේ නායකයෙකු හෝ පක්ෂයක් තෝරාගෙන කඩේ යන එකට ය. ඒ නිසා දේශපාලන මැදිහත් වීම යන්නෙන් අදහස් කරන්නේ කුමක් දැයි තෝරා බේරා ගැනීම අවශ්‍ය ය.

අප ඉන්නේ නායකයෙකු පත් කර ඔහු/ඇය විසින් අපට සෞභාග්‍ය උදා කර දීමේ සිහිනයක ය. ඒ නිසා එකෙක් පරාජිකව ගිය කල අප සොයන්නේ ඔහුගේ/ඇයගේ තැනට ආදේශකයක් ය. ඒ නිසා ම ඒ තෝරාගත් පුද්ගලයාට කඩේ යෑම දේශපාලනය හැටියට සැලකීම අරුමයක් නොවේ.

රටේ පවතින බොහෝ ප්‍රශ්න තනි පුද්ගලයෙකුට විසඳිය හැකි සිල්ලර ඒවා නොවේ. ඒ සඳහා ජන සහභාගිත්වයක් අවශ්‍ය ය. ජන මනසේ පෙරලියක් අවශ්‍ය ය. සෑම මට්ටමක ම වෙනසක් අවශ්‍ය ය.

ලංකා දේශපාලනයේ ඉහළින් ම ඇති ප්‍රශ්නයක් නම් නායකයාට වන්දනා මාන කිරීම ය. ඒ ප්‍රශ්නය නායකයෙකුට විසඳිය හැකි ද? සමහරුන්ගේ උත්තරය විය හැක්කේ විසඳිය හැකි නම් ඒ ඔහුට පමණක් බව ය. එහෙත් ඇත්ත කතාව ඉඳුරා ම වෙනස් ය. වන්දනා මාන නොකිරීම ගැන නායකයා උරණ නොවූව ද අනුගාමිකයන් උරණ විය හැකි ය. ඇත්තට ම නම් වඩාත් උරණ වන්නේ නායකයා නොව අනුගාමිකයන් ය. ඉතින් එය නායකයෙකුට විසඳිය හැකි ප්‍රශ්නයක් ද?

ලාංකීය දේශපාලනයේ ඉහළින් ම තැබිය යුතු දෙයක් වන්නේ විවේචනයට මුහුණ දීමේ දක්වන පරිණත භාවය ය. තම කඳවුරේ වුව ද වැරැද්දක් වැරැද්දක් ලෙස දැකිය හැකි වීමේ ප්‍රාගුණ්‍ය ය. නැත්තේ ම ද ඒක ය. ඊට ම අදාළව පැන නැගිය යුතු ඊළග ප්‍රාගුණ්‍ය වන්නේ විරුද්ධ මතයක් දැරීමට කෙනෙකුට ඇති අයිතිය වෙනුවෙන් ඒ මතයට විරුද්ධ වෙමින් ම ප්‍රමාණවත් ව නැගී සිටිමේ හැකියාව ය. එය නම් කොහොමටවත් ම නැත. මේවා ඔඩු දුවා ඇති තුවාල ය. ඒ තුවාල සනීප කිරීම සඳහා ජන මනසේ වෙනසක් අවශ්‍ය ය. දේශපාලන පක්ෂයක් බලයට පත් කිරීමෙන් මේවා විසඳිය නොහැක්කේ බලයට පත් වීම සඳහා ම සෑම දේශපාලන බලවේගයක් ම මේ නොසණ්ඩාල අදේශපාලනික උපාය මාර්ගයන් අනුගමනය කරන නිසා ය.

දේශපාලනය වැඩ කරන්නේ සංස්කෘතික සන්දර්භයක ය. ලාංකීය දේශපාලනය තුළ නොඅඩුව ම ක්‍රියාත්මක වන සංස්කෘතික වටිනාකම කුමක් දැයි ඇසුවොත් කියන්නට තිබෙන්නේ ඒ “අපේ කම” කියා ය. ඒ තුළ බලයට පත් වෙන දේශපාලන බලවේගයට සිදු වන්නේ පළමුව “අපේ මිනිහා” ගැන වග බලා ගැනීමට ය. පරයන් පැත්තකට තල්ලු කිරීම ය. තනතුරු ප්‍රදානයේ පටන් වරදාන දීම දක්වා සලකනු ලබන ප්‍රධාන නිර්ණායකය එය ය. ඒ අපේක්ෂාව අහිංසක නොවන බව ඒත්තු ගැන්වීමට බලයට පත්වීමෙන් පසු බැරි ය. බලයට පත් වීමට පෙර කතා කිරීමෙන් බලය ලබා ගැනීමට ඇති ඉඩ අහෝසි වන්නේ ය. ඒ නිසා කිසිදු දේශපාලන බලවේගයක් ඒ ගැන කතා කරන්නේ නැත. අප නිරත විය යුතු දේශපාලනය පක්ෂ වපසරියෙන් ඔබ්බට යා යුත්තේ ඒ නිසා ය.

බලයට පත් වීමට පුල පුලා බලා සිටින දේශපාලන කණ්ඩායම් වලට රට තුළ ඇති වන අර්බුද පිළිබඳ පණිවුඩ ගෙනෙන්නේ ප්‍රීති දායක ආරංචි ය. ඔවුන්ට ඒ අර්බුද විසඳන්නට වුවමනාවක් නැත. ඔවුන් ඇත්තට ම කැමති ඒවා ඔඩු දුවන තරමට ය. උග්‍ර වන තරමට ය. අර්බුදයක් නැති තැනක වුව එහෙම එකක් අවුළුවා ගන්නට ඔවුන්ට අවශ්‍ය ය. ඒ නිසා අර්බුදයේ දිග පළල ගැන රසවත් කතන්දර ඇද බානවා මිසක් විසඳුමක් ගෙන එන්නට ඔවුන් කටයුතු කරන්නේ නැත. ඔවුන් දිගට ම කියනු ඇත්තේ බලය අපට දෙන්න, අප විසඳනවා කියා ය. බලයට පත් වූ පසු ඔවුන්ට ඒ පොරොන්දු පිළිබඳ වගේ වගක් නැත. ඔවුන්ට විසඳීමට ඊට වඩා වැදගත් ඔවුන්ගේ ම වූ ප්‍රශ්න තිබෙන බැවිනි. එකක් ලබා ගත් බලය පරිහරණය කිරීම ය. අනෙක බලය ලබා දුන් පාර්ශව කරුවන් සතුටින් තැබීම ය. තෙවැන්න බලය පවත්වා ගෙන යෑම ය. ඇත්තට ම කියනවා නම් ඔවුන්ට වුවමනා වුව ද කරන්නට පුළුවන් කමක් නැත. කරන්න කුමක් දැයි කල්පනා කර නිගමනවලට එන්නට ඔවුන්ට වෙලාවක් තිබුනේ නැත. දැන් කොහොමටවත් නැත. ප්‍රශ්න ඒ තරමට විශාල ය. ප්‍රශ්න වලට බාල ගිරි දෝෂය වැළඳෙන්නේ ඒ නිසා ය. ඒවා අද නොව හෙට විසඳනු ඇත්තේ ය. පක්ෂ වපසරියෙන් එහා දේශපාලනයක් අවශ්‍ය වන අනෙක් හේතුව ඒක ය. අපේ දේශපාලනය හුදු අයිතීන් ඉල්ලීමෙන් ඔබ්බට ගොස් විසඳුම් ඉදිරිපත් කර ඒවා ක්‍රියාත්මක වන ලෙස බලකිරීම දක්වා පළල් විය යුත්තේ එහෙයිනි. ඒ බලයට පත් වීමට බලා සිටින අය නොකරන වැඩකි. මක් නිසා ද බැරි වෙලාවත් ඒවා ක්‍රියාත්මක කළොත් තමන්ට බලයට ආ හැකි මං ඇහිරෙන බැවිනි.

දේශපාලනය පක්ෂ සීමාවෙන් ඔබ්බට ගෙනි යන්නට වැඩි වැඩියෙන් මිනිසුන් එකතු වූ දිනයක මේ රට ගොඩ නැගිය හැකි ය. එතෙක් 74 වසරක සුපුරුදු සෙල්ලම (ඇතැම් විටක අලුත් ක්‍රීඩකයන් සමග වේ වයි) නැවත නැවතත් නැරඹිය හැකි ය.

අල්මේදාගේ හත් දවස

මේ පොතේ කතාව කියන්නේ ද එහි කතානායක අල්මේදා ය. ඒ නිසා මේ පොතින් කතුවරයා (Shehan Karunathilaka) කරන්නේ අපට අල්මේදාගේ කෝණයෙන් ලෝකය දෙස බලන්නට ඇරයුමකි. ඒ සඳහා අප පළමුව අල්මේදාව තෝරා බේරා ගත යුතු ය.

ඔහු ඡයාරූප ශිල්පියෙකි. ඔහු ඡයාරූප ශිල්පියෙකු හැටියට හමුදාවට ද කලක් සේවය කරයි. ජාත්‍යන්තර සංවිධාන වලට ද ජාත්‍යන්තර මාධ්‍ය ආයතන වලට ද සිය ඡයාරූප විකුණයි. ඊට අමතරව ඔහු මැදිහත් කරුවෙකුගේ භූමිකාවක් ද රඟපායි. ඒ යුද්ධය පවතින පහසුවෙන් යා නොහැකි තැන්වලට ඇතැම් අය ගෙන යෑම ද හරහා ය. ඒ සඳහා ඔහු ඔහුගේ පැරණි වෘත්තීය සබඳතා භාවිතා කරයි. මාධ්‍යවේදියෙකු සතු අයිතීන් ද නිදහස ද භාවිතා කරයි.

ඔහු සිය ඡයාරූප ඉහළ ගණන් වලට විකුණන අතරේ ඒවායේ මුල් පිටපත් සුරක්ෂිතව ද තබා ගනියි. ඒ මුදල් වලින් සූදුවේ ද යෙදෙයි. මත්පැන් මත්ද්‍රව්‍ය පමණක් නොව ලිංගික ඇසුර ද ලබා ගනියි.

ඔහුට සිය පියා සමග ද මව සමග ද ආරවුල් තිබේ. ඔවුන් විසින් ඔහුව අත හැර දමා ඇති බවක් පෙනේ. එය ඔහුගේ මනසේ දිගින් දිගට ම වද දෙන කරුණක් බව පෙනේ. එහෙත් වෘත්තීය ජීවිතය දිග හැරෙන්නේ පියා විසින් ඔහුට උපන්දිනයට තෑගි දුන් කැමරාව ඔස්සේ ය. පියාව මග හැරී යෑම සම්බන්ධයෙන් ඔහු සිය මවට දොස් නගන බවක් ද පෙනේ. මේ දෙදෙනාම නිතර නිතර ඔහුගේ මනසට ජීවිතයට සම්බන්ධ වෙයි. කතාව තුළ නැවත නැවතත් මතු වෙයි. ඒ දරුවෙකු අත්හරින ලද දෙමාපියන් වශයෙනි. ඒ සම්බන්ධයෙන් තරහින් පෙලෙන දරුවෙකු අපට දක්වමිනි.

ඔහු අසම්මත චරිතයකි. ඒ සම ලිංගික දිශානතිය නිසා ම පමණක් නොවේ. නිදහසේ ඔ්නෑම තැනක තරාතිරම නැතිව ලිංගික ව එක් වන චරිතයක් ලෙස ය. ඒ අතර ඔහුට පෙම්වතෙකු ද සිටියි. ඔහු සමග පෙමින් බැ‌ඳෙතත් ඔහු සෙසු අය සමග ලිංගික ඇසුර ද එම පෙම්වතාට හොරෙන් පවත්වා ගෙන යයි.

ඔහුගේ ජීවිතය ම ඡයාරූප ගොන්නකි. ඒවා අතර සිය වෘත්තීය ජීවිතය විසින් ඉල්ලා සිටිනු ලබන යුද්ධයට හිංසනයට අදාළ ඡයාරූප වලට අමතරව ස්වභාව සෞන්දර්ය හා ආදරය  පිළිබිඹු කරන ඡයාරූප ද ඇත. ඒවාට ඔහුට ඇති තද බැඳීම ඉතාම පැහැදිලිව කතාව පුරා ම පෙනේ.

ඒ ඡයාරූප අතර ඇති බොහෝ ඡයාරූප මිනිසුන් ඔවුන්ගේ වගතුග නම් ගම් සහිතව එලි කරන ඡයාරූප ය. ඔවුන්ගේ හෙලුව ලොවට කියා පාන ඡයාරූප ය. ඒ ඡයාරූප මගින් නිරාවරණය කරනුයේ එක් එක් පුද්ගලයන් පමණක් නොවේ. විවිධ ජන කොටස් ද කණ්ඩායම් ද සංවිධාන ද ඒ සමග හෙලිදරව් වන්නේ ය.  

ඒ නිසා ම ඔහුට එළඹිය හැකි අනතුර ගැන ද ඔහු දනියි. එහෙත් ඒ පිළිබඳව ද ඔහුගේ ජීවිතය පිළිබඳව ද විශාල බියක් ඔහුට තිබෙන බවක් පෙනේනේ නැත. ඔහුගේ අසම්මත බව පවා ලොවින් සඟවන්නට වෙහෙසන බවක් ද පෙනෙන්නේ නැත.

අල්මේදාගේ මව දෙමල හා බර්ගර් මිශ්‍ර ය. පියා සිංහල ය. අල්මේදා ගැන මේ තොරතුරු අසන කිසිවෙක් (ඒ කවුදැයි මේ ලියන්නාට මතක නැත) එසේ නම් ඔහු කවරෙක් වන්නේ දැයි ඔහුගෙන් අසයි. එවැනි satires කතාවේ හැම තැන ම ඇත. කතාව කියවා ගෙන යන්නට එයින් ලැබෙන අනුබලය මහත් ය.

සූදු කෙලින අල්මේදා statistical probabilities මත තීන්දු තීරණ ගන්නා කෙනෙකි. එයින් විපුල ප්‍රයෝජන ලබාගත් කෙනෙකි.

මේ සියල්ල කතාව දිග හැරෙන කල අපට වරින් වර දැනෙන්නට ලැබෙන්නේ ය. දැන් අපි අල්මේදා ගැන යම් පමණකට දනිමු.

මේ අල්මේදා මැරෙන්නේ ය. මැරී හොල්මනක් වන්නේ ය. ඒ හොල්මනට පාවී යා හැකි ය. සිදු වන හැම දෙයක් ම දැකිය හැකි ය. ඇසිය හැකි ය. ඒ දින හතක් යන තෙක් ය. එතැනින් ඒ ගන්දබ්බ අවදිය අවසන් වන්නේ ය. කතාවේ විස්තර වන්නේ ඒ දින හත ගැන ය. ඒ අල්මේදාගේ කටින් ය. ඒ කතාව කියන ඔහුට තමන් මළේ කෙසේ දැයි අමතක ය. ඔහු සොයා යන්නේ ඒ තොරතුර ය. අවසන් දින වන තෙක් එය ඔහුට ද අපට ද දැන ගන්නට ලැබෙන්නේ නැත. කතාවේ plot එක ඇත්තේ එතැන ය.

සිද්ධිය දිග හැරෙන විට අපට ඒ මරණය සිදු කළේ යැයි සැක කළ හැකි කීප දෙනෙක් ම කණ්ඩායම් කීපයක් ම හමුවේ. ඒ හැමට ම ඔහුගෙන් විශේෂයෙන් ඔහුගේ ඡයාරූප වලින් ගැලවීමට අවශ්‍ය වන හේතු ඒ ඡයාරූප තුළ තිබුනේ ය. ඒ කණ්ඩායම් අතර හමුදාව, ආණ්ඩුවේ දේශපාලන හස්තය, ජනතා විමුක්ති පෙරමුණ, එල්ටීටී සංවිධානය ද තිබිය හැකි බවට තොරතුරු අපට ලැබේ. ඊට අමතරව ඔහු සතු මුදල් අයිති කර ගැනීම උදෙසා හෝ ඔහුට ගෙවීමට ඇති මුදල් නොගෙවා පැහැර හැරීමට අවසර ලබා ගැනීම උදෙසා ඔහු මරන්නට ඇතැයි සැක හිතෙන කාරණා ද යෙදේ. එහෙත් වඩාත් සැකයට භාජනය වන්නේ ආණ්ඩුවේ ආශිර්වාද ලබන 88-89 කාලය තුළ ක්‍රියාත්මක වූයේ යැයි ද සැක කරන මැර කණ්ඩායම් ය.

අල්මේදාගේ පෙම්වතා වන ඩීඩී ද ඩීඩීගේ ඥාති සොහොයුරිය වන ජැකී ද අල්මේදා අතුරුදහන් වීමෙන් සංවේගයට පත්ව ඔහුට සිදු වූයේ කුමක් දැයි සොයන්නට වෙහෙසෙයි. ඒ අල්මේදාගේ මව ද සමග ය (ඇය එක මොහොතක දී සිය පුතු සොයා දෙන ලෙස ඉල්ලා පොලීසියට අල්ලසක් ද දෙයි).

දැන් ඔබට ඩිඩීගේ පියා හඳුන්වා දිය යුතු ය. ඔහු දමිළ දේශපාලනඥයෙකි. ආණ්ඩුවේ ඇමතිවරයෙකි. දෙමල නිජ බිම් ගැන විශ්වාස කරතත් දේශපාලනයේ දී උපාය මාර්ගික විය යුතු යැයි සිතා ආණ්ඩුව සමග වැඩ කරන (ඩග්ලස් දේවානන්ද, කරුණා, පිල්ලෙයාන් වැනි) දේශපාලනඥයෙකි. ඔහු අල්මේදා සමග ඩීඩීගේ ඇති සම්බන්ධයට කැමති නැත. එහෙත් ඒ සම්බන්ධයෙන් ඩීඩී ඉදිරියේ එදිරිවාදුකම් පාන්නට ද ඔහු අසමත් ය. ඩීඩීගේ මව ඔහු කුඩා කල මිය ගියා ය. සමහර විට ඩීඩීට දැඩි වාරණයක් පනවන්නට ඔහු අසමත් වන්නේ ඒ නිසා විය හැකි ය.

අල්මේදාගේ අතුරුදහන් වීමෙන් කලබලයට පත් වුනු තව කණ්ඩායමක් සිටී. ඔවුන් දමිල හිතවාදීන් ය. ඔවුන් කම්පනය වී ඇත්තේ අල්මේදාගේ අතුරුදහන් වීම ගැන නොවේ. ඔවුන්ට ලැබිය යුතු ඡයාරූප නොලැබී යනු ඇතැයි කියා ය. ඔවුන් කියන්නේ ඔවුන් දැනටමත් ඒවාට මුදල් ගෙවා ඇති බවකි.

අවසානයේ ඡයාරූප එකතුවට පොලීසිය ද අප කලින් කී දමිල හිතවාදී සංවිධානය ද ජැකී ද රණ්ඩු වෙති. ඩිඩීගේ පියා පොලිසිය බාර ඇමතිවරයාට මීට මැදිහත් වන ලෙස කියයි. ඔහු පැමිණ ඒ ජ්‍යාරූප සියල්ල ඔහුගේ බාරයට ගනියි. මේ සියල්ල අපට කියන්නේ මේ තැන් වල රස්තියාදු ගසමින් ඉන්නා අල්මේදාගේ අවතාරය බව ඔබට නැවතත් මතක් කරමි.

අල්මේදාගේ ජීවිතය වැදගත් වී තිබුණේ ජැකීට හා ඩිඩී ඇතුළු අල්මේදාගේ යාළුවන්ට පමණකි. තුනීයට මවට ද ඒ හැගීම තිබෙන්නට ඇත. ඒ යාළුවන් අතර අල්මේදාගේ ඡයාරූප වලින් ලෝකයට නිරවාරණය කළ යුතු පණිවුඩය ගැන සංවේදී මිතුරන් කීප දෙනෙකු ද සිටියෝ ය. ඔවුන් හත් වෙනි දිනයේ ඡයාරූප ප්‍රදර්ශනයක් පවත්වමින් ඒ පණිඩුඩය මුදා හැරියේ තමන්ගේ ජීවිත ද පරදුවට තබමිනි. ඒත් ලෝකයට ඒ පණිවුඩය ඇසුනේ නැත. ඡයාරූප ප්‍රදර්ශනය නැරඹීමට පැමිණියේ අතලොස්සක් පමණ ය. ඒ අය අතර පොලීසිය බාර ඇමති ද සිටියේ ය. ඔහු තමන්ගේ ඡයාරූප සියල්ල එකතු කර ගෙන ගියේ ය. ඒ ගැන විරුද්ධ වන්නට වත් ප්‍රදර්ශනය භූමිය තුළ කිසිවෙකු නොසිටියේ ය.

පියවි ලෝකයේ මේ සියල්ල සිදු වෙමින් තිබෙන අතරතුර හොල්මන් ලෝකයේ ද වෙනම ගතිකයන් ක්‍රියාත්මක වුනේ ය. පියවි ලෝකයේ ඒ හැටියට දක්නට නොලැබුණු හොඳ හා නරක අතර සටනක් හොල්මන් ලෝකය තුළ ක්‍රියාත්මක වුනේ ය. නරක පවා ඉදිරියත් වූයේ හොද සමග ය. දැන් ඒ ගැන කියන්නට අවසර. හොඳ ආචාර්ය රාජිනි (තිරණාගම යැයි සැක කළ හැකි) ගෙන් නියෝජනය වු අතර මුළුමනින් හොඳ නොවූ සෙසු පක්ෂය සේන (ජවිපෙ, එල්ටීටී සහ සියදිවි නසාගත් සෙසු අවතාර වලින් සමන්විත) මෙහෙය වූයේ ය. රාජීනි අහිංසක කිසිවෙකු මරණයට පත් කිරීම කොතරම් හොඳ අරමුනක් අරබයා වුව ප්‍රතික්ෂේප කළ අතර සේන අරමුණ හොඳ නම් අහිංසකයන් කීප දෙනෙකු බිලි දෙන්නට සිදු වුව ද කමක් නැතැයි ඇදහුවේ ය. ඒ සේන තම ගෝල බාලයන් සමග එක්ව මිනිසුන් අතුරුදහන් කරන ප්‍රධානීන් කීප දෙනෙකු එලොව යන්නට මග පාදා ගත්තේ ය. ඒ තවත් අහිසංකයන් ගණනාවකට ද ඒ ඉරණම අත් කර දෙමින් ය. ඒ හොල්මන් අතර විශේෂ බලයක් තිබූ අතලොස්සක් දෙනා ගේ අනුග්‍රහය ලැබ ගෙන ය.

හොල්මන් ලෝකය හා පියවි ලෝකය අතර ගනුදෙනු සිදු වෙමින් කතාව ගලා ගියේ ය. සත් වෙනි දින අල්මේදා තමන් මරා දැමුයේ ඡයාරූප නිසා නොව ඩිඩී නිසා බව දැන ගන්නේ ය. ඔහුව මරා දමනු ලබන්නේ තමන්ගේ පෙම්වතා වූ ඩිඩීගේ පියා විසින් බව පසක් කර ගන්නේ ය. ඔහු පමණක් නොව අප ව ද වෙනස් ම යතාවක් ඉදිරියේ එසේ අතරමං කරමින් කතාව අවසන් විය යුතු ව තිබුණේ ය. ජාතිවාදය තරමට ම පන්තිභේදය තරමට ම නැත්නම් ඊටත් වඩා දුක්ඛදායක LGBT+ ප්‍රජාවගේ පීඩාව නීතිය අභිබවා ක්‍රියාත්මක වන හැටි පෙන්වමින් අවසන් විය යුතු ව තිබුණේ ය. නැගී සිටිය යුත්තේ සියලු ආකාරයේ පීඩයන්ට එරෙහි ව බව කියමින් අවසන් විය යුතු ව තිබුණේ ය. ඒ පණිවුඩය දක්ෂ ලෙස ගෙන ආවේ වුව ද එයින් පසු ද කතාව ඇදගෙන යෑමෙන් කතුවරයා තමන්ගේ කතාවට අසාධාරණයක් කර ඇතැයි මට සිතුනේ ය.

කතාව නිම කළ යුතු ව තිබුනේ අල්මේදා ම තම මරණය සිදු වූ දා ඩිඩීට කියන්නට හිතා ගෙන සිටි පණිවුඩය අනාවරණය කරමිනි. ඒ අනුන්ට ඔ්නෑ හැටියට නොව අපට ඔ්නෑ හැටියට ජීවත් වෙන්න පුළුවන් රටකට ගිහින් අපි අලුත් ජීවිතයක් අරඹමු යන්න ය.

පොතේ මා කැමති විශේෂත්වය ඒ තුළ political and other satire නොඅඩුව පැවතීම ය. ඒ හරහා අපේ මනස තුළ පෙරලියක් ඇති කිරීමට එය උත්සහ කිරීම ය. ඇතැම් තැනක ඒ satire වල ඉලක්කය බවට ජාත්‍යන්තර සංවිධානය ද බටහිර රටවල් ද හසු වෙයි. එහෙත් වැඩි මනත් ලෙස එය ඉලක්ක කර ගන්නේ අප ව ම ය. අපේ පරම්පරාවේ ඉතිහාසය අල්මේදාගේ ඡයාරූප හරහා මුදා හරිමින් අපට මග හැරී ගිය තැන් වලට අප ව යොමු කර ඒවා දෙස විමසුම් ඇසින් බලන්නට පොත දිරි දෙයි. මා දිගින් දිගට පොත තුළ රඳවා තිබීමට කතුවරයා සමත් වූයේ ඒ නිසා ම පමණක් නොවේ. ඊළග මොහොතේ කුමක් සිදු වේ දැයි යන කුතුහලය ජනිත කිරීමට පොත දිගින් දිගට ම සමත් වීම නිසා ය. ඊට අමතරව අල්මේදා වරෙක අප බොහෝ දෙනෙකුට ලං වන වරෙක අප අතර සමහරෙක් බැහැර කිරීමට ද කැමති වන චරිතයක් නිසා ම ඔහුගේ චරිතය පිළිබඳ කියවීම ද කුතුහලයක් වීම නිසා ය. මේ පොත දේශපාලනයෙන් පිරී තිබුන ද ඉහත කී කාරණා නිසා ම සාහිත්‍ය කෘතියක් ලෙස ද වෙන ම අගය කළ හැකි ය.

ඉටු නොවන සිහිනයක්ද? පුරවැසි මූලික, විවෘත සහ වගවන රාජ්‍ය සේවයක්

වරින් වර රාජ්‍ය සේවය ගැන කතා කිරීමට සිදු ව තිබේ. අද මේ සටහන ඉදිරිපත් කරන්නේ රාජ්‍ය සේවය ප්‍රතිසංවිධානය ගැන සාකච්ඡාවක් නැවත ආරම්භ වී ඇති නිසාත් ප්‍රාග්ධන හා ප්‍රතිපාදන සීමා නිසා බහුතරයක් ආයතනවල වැඩ ප්‍රමාණාත්මක ව අඩු වී තිබීම නිසා ප්‍රතිසංවිධානයන් කිරීමේ ඉඩ හසර ද ඒ සමග ම විවෘත ව ඇති නිසාත් ය. ඊට අමතරව ආර්ථික හා දේශපාලන අර්බුදය විසින් ඇතැම් ප්‍රතිසංවිධානයන් කිරීම අත්‍යවශ්‍ය වී ඇතැයි හැඟී යන නිසා ත් ය. ඒ සඳහා අනු මාතෘකා කිහිපයක් යටතේ කරුණු දැක්වීමට අපේක්ෂා කරතත් එයින් අදහස් වන්නේ ඒ ක්ෂේත්‍රවල පමණක් ප්‍රශ්න ඇති බව නොවේ.

විමධ්‍යගත සේවයක්

මේ විමධ්‍යගත කිරීම දේශපාලන බලය සම්බන්ධයෙන් නොවේ. සේවාවන් සැපයීම සම්බන්ධයෙන් ඇති විධායක බලය සම්බන්ධයෙනි.

හැකි තාක් සේවාවන් විමධ්‍යගත කිරීම මගින් කොළඹට හෝ වෙනත් ප්‍රධාන නගරයකට ඒමට ඇති අවශ්‍යතාව හා ප්‍රධාන කාර්යාලවල තදබදය අහෝසි කිරීම පළමු යෝජනාව ය. මේ යෝජනාව අලුත් යෝජනාවක් නොවන බව ඇත්ත ය. එහෙත් එය තවමත් හරි හැටි ක්‍රියාත්මක නොවුනු අර්ථයෙන් අලුත් ය.

අප පළමුව විමසිය යුත්තේ විය යුතු මට්ටමට එය නොවුනේ මන්ද යන්න ය. බලය විමධ්‍යගත නොවීමට එක් හේතුවක් නම් අවදානම් ගැනීමට ඇති බිය ය. විමධ්‍යගත කරන ලද බලය අපහරණය කරනු ඇතැයි යන බිය ය. ඒ සඳහා අනුගමනය කළ යුත්තේ අපහරණය කරන තැනැත්තන්ට දඩුවම් පමුණුවන තැනකට යෑම මිස ඉහල බලය රඳවා ගැනීම නොවේ. ඉහළ බලය රඳවා ගත් තැන්වල ද අපහරණයන් සිදු වන බැවින් එහි අමතර වලංගුභාවයක් ද නැත. දෙවැන්න බලය අත් හැරිමට බලය දරන්නන්ගේ ඇති අකමැත්ත ය. ඒ සඳහා කළ යුත්තේ මේ ක්‍රියාවලිය ප්‍රශ්න කිරීමට ජනතාවට අවස්ථාව ලබා දීමට ය. සිස්ටම් චේන්ජ් සිදු කළ හැක්කේ ඒ හරහා ය. මේ දෙක ම සිදු කිරීම පහසු නැත. ඒ ජන විඥානය තුළ පැලපදියම් වී ඇති වැඩවසම් සංස්කෘතික මනස ය.  

අප දෙවනුව විමසිය යුතු වන්නේ එය කවර මට්ටමකට විමධ්‍යගත විය යුතු ද යන්න ය. ගමට නිලධාරියෙකු සිටියි. ඔහු/ඇය ග්‍රාම නිලධාරියා ය. බොහෝ සේවාවන් ඔහුට සැපයියි නොහැකි ද? දැන් සිදු වන්නේ බහුතරයක් සේවා සම්බන්ධයෙන් ඔහුගේ නිර්දේශය ගෙන තවත් තැනකට (ප්‍රාදේශීය ලේකම් කාර්යාලයට ද එයිනුත් නොනැවතී මධ්‍යම රාජ්‍ය ආයතනයකට) යෑමට සිදු වීම ය. අඩු වශයෙන් ඒ ආයතන වලට කටයුතු යොමු කොට සේවාව සැලසීමේ වගකීමවත් ඔහුට/ඇයට පැවරිය නොහැකි ද?

බලය පහල මට්ටමට පවරන රාජ්‍ය සේවයක්

එක ම ආයතනයක් තුළ වුව ද බලය ඒ ආයතනයේ පහල මට්ටමට පවරන්නේ නම්, සේවාලාභීන් සමග කෙළින් ම ගනුදෙනු කරන නිලධාරීන්ට පවරන්නේ නම්, සේවාලාභීන්ට වඩා හොඳ සේවයක් කිරීමට ඒ නිලධාරීන්ට හැකි ය. එපමණක් නොවේ. ඉහළ නිලධාරීන්ට ඔවුන්ට අයත් උපාය මාර්ගික රාජකාරී කිරීමට හා ප්‍රතිපත්ති වල අදාළ වෙනස් කම් කිරීම වැනි ඔවුනට අයත් රාජකාරී කිරීමට ඒ නිසා කාලය ඉතිරි වන්නේ ය.

මෙයට හරස් වන්නේ ද විමධ්‍යගත කිරීම යටතේ සාකච්ඡා වුනු කාරණා ම ය. ලොක්කන්ගේ බලය අහිමි වීම ඔවුන්ට දරා ගත නොහැකි වීමේ “අවනඩුව” ය. ඊට අමතරව ලොක්කන් බොහෝ දෙනෙකු දන්නේ ද පහළ මට්ටමේ රාජකාරී ඉටු කිරිමට පමණක් වීම ය. ඒ නිසා ඔවුන්ට කරන්නට වැඩක් නැතිව ඔවුන් අනවශ්‍ය ගණයට වැටෙතැයි ඔවුන්ට ඇති බිය ය.  

වඩා සකසුරුවම් රාජ්‍ය සේවයක්

රාජ්‍ය සේවය තුළ “යහ” පුරුදු අභිභවන “වහ” පුරුදු ගණනාවක් තිබේ. එකක් නම් තනතුරේ ලොකු කම හැම දෙයකින් ම පෙන්නීමේ උවමනාව ය. එය භාවිතා කරන මේසයේ, කාමරයේ, පරිවාර සෙනඟේ සිට යන වාහනයේ මට්ටම දක්වා ද දිව යයි. ඒ නිසා ඉහළ ම අයගේ ඉහළ තත්වය ප්‍රදර්ශනය සඳහා ලොව ඉහළම මිලක වාහනයක් ලබා දිය යුතු ය. නිලධාරීන්ට ඉහළින් ඇමතිවරයාට ද සෙසු ඇමතිවරුන්ට ඉහළින් අගමැතිට ද ඊටත් ඉහළින් ජනාධිපතිට ද මේ සියල්ල ලබා දිය යුතු ය. මේ අධික වියදම් සහිත කටයුත්ත කාර්යක්ෂමතාවයට හෝ සඵලත්වයට අවශ්‍ය නොවේ. ඇත්තට ම මේ “වහ” පුරුදු හරහා සිදු වන්නේ ඒ දෙකට ම කෙළ වීම ය. ඒවා නිසා සකසුරුවම් රාජ්‍ය සේවයක් ගොඩ නැගීමට අපහසු වීම ය.

අනෙක නම් පැරණි පුරුදු අත්හැරීමට ඇති නොකැමත්ත ය. අලුත් දේට ඇති බිය ය. ඔ්ස්ට්‍රේලියාවේ රාජ්‍ය සේවය සතු වාහන අට දහසක් පමණ තිබිය දී අපේ රාජ්‍ය සේවය සතු වාහන හැට හය දහසක් තිබෙනවා යයි පසුගිය දවසක මුහුණු පොතේ සටහන දකින අපට පුදුමයක් නූපදින්නේ ඒ නිසා ය. පැරණි සම්ප්‍රදායට අනුව තවමත් නිලධාරීන්ට වාහන ලබා දිය යුතු යැයි සිතන්නේ නිලධාරීන් ඒ සම්බන්ධයෙන් උරන වනු ඇතැයි සිතීමට අමතරව වෙනසක් කිරීමට ඇති බියෙන් මෙහෙයවනු ලැබීම ද නිසා ය. තනි තනි පුද්ගලයින්ට වාහන වෙන් කර ඇතිවා පමණක් නොව ඔවුන් බොහෝ දෙනෙක් ඒ වාහන වැඩිමනත් ලෙස භාවිතා කරනුයේ කාර්යාලයට පැමිණීමටත් දරුවන් පාසලට ඇරලීමටත් බිරිඳ ගෙදර ඉන්නේ නම් ඇයට සාප්පු යෑමටත් කටයුතු සම්පාදනයටත් ය. වාහනයක් වෙනුවට මේ අයට දීමනාවක් දී කැමති දෙයක් කර ගන්නට ඉඩ දුන්නා නම් රජයට විශාල ධනයක් ඉතිරි වෙනවා නො අනුමාන ය. ඒ දීමනාව පුද්ගලික වැඩ කටයුතු සඳහා ද රාජකාරී කෙටි ගමන් ආවරණය කර ගනු සඳහා ද ප්‍රමාණවත් මට්ටමකට සැපයුව ද ඒ හරහා රජයට ඉතිරි කර ගත හැකි මුදල විශාල ය. එවිට වාහන සංචිතය දුර ගමන් රාජකාරී සඳහා සීමා කෙරෙන කුඩා වාහන ප්‍රමාණයකින් නඩත්තු කළ හැකි ව තිබෙන නිසා ය. එවැනි නව චින්තනයක් මේ කපේ දී පහළ වන්නේ නැත. අලුත්‌ දේ ගැන ඒ තරමට ම බිය ය. අවදානම් ගැනීමට කොහොමටත් සූදානමක් රාජ්‍ය සේවය තුළ නැත. රටේ ද නැත.

තොරතුරු තාක්ෂණය භාවිතා කිරීම

ඉහත මාතෘකා දෙක යටතේ ම කතා කළ ප්‍රශ්න සම්බන්ධයෙන් ඇති වූ අභියෝග ගණනාවක් තොරතුරු තාක්ෂණය හරහා ඉෂ්ට කර ගත හැකි ය. බලය පවරන ලද නිලධාරීන් එය කෙසේ භාවිතා කරනවා දැයි බැලීමට පමණක් නොව එය හරියාකාරව භාවිතා වන බවට වග බලා ගැනීමට ද තොරතුරු තාක්ෂණය භාවිතා කළ හැකි ය. එහෙත් තොරතුරු තාක්ෂණය යොදා ගන්නා තෙක් ඉහත කාරණා දෙක සම්බන්ධයෙන් ගන්නා පියවර කල් දැමිය යුතු නැත.

තොරතුරු තාක්ෂණය භාවිතා කිරීම මගින් තවත් බොහෝ දේ සාක්ෂාත් කර ගත හැකි ය. කාර්යක්ෂමතාවය, සේවා ලබා දීමේ ඉක්මන් කම, ආදී බොහෝ දේ ඒ අතර ඇත.

නිවසේ සිට ම බොහෝ සේවාවන් ලබා ගැනීමේ ඉඩ හසර ඒ මගින් සේවා ලාභීන්ට ලබා දිය හැකි ය. ලිපිගොනු අස්ථාන ගත වීම්, ඒවා නැවත ආපසු එනතුරු වැඩ කිරීමට නොහැකි වීම්, ආදී බොහෝ කාර්යාල තුළ පවතින අභියෝග ඒ හරහා ඉවත් කර ගත හැකි ය.

එහෙත් මේ හරහා ප්‍රදර්ශනය කෙරෙන පාරදෘෂ්‍ය භාවය රාජ්‍ය සේවයේ වත්මන් හුරුවට තර්ජනයකි. වත්මන් හුරුව වී ඇත්තේ තමන්ගේ අයට සෙසු අයට ඉහළින් සැලකීම ය. තමන්ගේ කියන්නේ තමන්ගේ නෑදෑයින්ට ය. අසල්වාසීන්ට ය. මිතුරන්ට ය. එක පන්තියේ සිටි අයට ය. එකට සරසවියේ සිටි අයට ය. එකට වෙනත් තැනක වැඩ කළ අයට ය. ඒ මදිවාට තමන්ට කීයක් හරි අත මොලවන අයට ය. පාරදෘෂ්‍යභාවය පවතින තැනක වැට බැඳෙන්නේ ඒ සංග්‍රහයන්ට ය. තමන්ගේ මිනිහෙකුට සලකන්නට බැරි රැකියාවකින් කාරි නැතැයි සිතන බොහෝ දෙනෙකු මේ පාරදෘෂ්‍ය භාවය ඉවසන එකක් නැත. “අපේ කම” වැඩවසම් ක්‍රමයෙන් අප දායාද කරගත් තවත් සංස්කෘතික උරුමයක් නිසා ය.

වටිනාකමක් නැති පියවර ඉවත් කරමින් ක්‍රියාවලීන් නැවත ප්‍රතිසංවිධානය කිරිම

ඇතැම් ක්‍රියාවලිවල සමහර පියවර තිබෙන්නේ එය ඉවත් කළ විට කිසියම් තනතුරක අවශ්‍යතාවය නැතිව යන නිසා ය. තවත් පියවර තිබෙන්නේ පරීක්ෂා කරන අය ගණනින් වැඩි වූ විට සිදු විය හැකි වැරදි අවම වේය යන විශ්වාසය නිසා ය. පළමුවැන්න සම්බන්ධයෙන් කිව යුත්තේ ඒ ප්‍රශ්නයට ඇති එකම උත්තරය ඒ තනතුරු අහෝසි කිරීම බව ය. දෙවැන්න සම්බන්ධයෙන් කිව යුත්තේ එසේ පරීක්ෂා කිරීමට නියමිත නිලධාරියා කරන එක ම දෙය එය පහළින් අනුමත වී පැමිණියේ දැයි බැලීම පමණක් බව ය. ඒ නිසා ම එයින් අමතර පරීක්ෂාවක් සිදු නොවන බව ය. ඒ නිසා එම පියවර පහසුවෙන් අහෝසි කළ හැකි එකක් බව ය.

තවත් අවස්ථාවල එවැනි පියවරින් සිදු කරන්නේ අවදානම සහමුලින් අහෝසි කිරීම ය. අවම මට්ටමකට ගෙන ඒම නොව මුළුමණින් අහෝසි කිරීම ය. ඒවා ඇතුළත් කර ඇත්තේ සියයට 99.9 කින් නොසෑහී 100% ක් සුරක්ෂිත වීමට ය. නවීන ම මෝටර් රථ සඳහා ද කලෙක දුම් සහතිකය අනිවාර්යය කර තිබුණේ ය. විමසන විට දැනගන්නට ලැබුණේ දහසකට එකක් නවීන රථ ද දුම් සහතිකය අසමත් වන බව ය. ඒ කියන්නේ ඒ පියවර ඇතුළත් කළ අයට 99.9% ක් දුම් විමෝචනය නොකිරීම ප්‍රමාණවත් නොවන බව ය.

තවත් අවස්ථාවල පියවරක් අතුළත් කර ඇත්තේ කුමකට දැයි සොයා ගන්නට ද බැරි ය. පුද්ගල හැඳුනුම් පත් ලබා ගැනීම වැනි ඇතැම් කටයුතු සඳහා මාස 6 කට වඩා පැරණි නොවන උප්පැන්න සහතිකයක් සැපයිය යුතු ය යන තීරණයට එළැඹ තිබුනේ ඒ සඳහා පැහැදිලි හේතුවක් දක්වන්නට ද නොහැකි ව ය.

මේ හැම එකකින් ම කරන්නේ මිනිසුන් රස්තියාදුවේ යැවීම ය. ඔවුන්ගේ තුට්ටු දෙකට තට්ටු කිරීම ය. මාර්ග තදබදය, සේවා තදබදය, විදේශ විනිමය අර්බුදය උග්‍ර කිරීම වැනි අතෝරක් ප්‍රශ්න නිර්මාණය කිරීම ය.

තමන්ගේ බල පරාක්‍රමය පැතිරිය හැකි නම් ඊට වඩා දෙයක් සමහර නිලධාරීන්ට නැත. බලය ලැබුණු විට කරන්නේ ඒ බලය භාවිතා කර අනෙකාට පොලු දැමිය හැකි විදි කල්පනා කිරීම ය. බලය පෙන්නීමට හුරු වී ඇති නිලධාරීන් තමන් සතු බලය මිනිසුන්ට සහන සැලසීම සඳහා යොදවන්නට යොමු කිරීම පහසු කටයුත්තක් නොවේ. ග්‍රාම සේවක යන නම ප්‍රතික්ෂේප කර ග්‍රාම නිලධාරී යන නාමය ද දිස්ත්‍රික් ලේකම් වෙනුවට මහ දිසාපති යන නාමය ද භාවිතා කිරීමට ඉදිරිපත් වන පාලක පැලැන්තියක එය කොහොමටත් අමාරු ය. ලොක්කන්ගෙන් පටන් ගෙන කොණ්ඩයේ දිග පළල හොයන ගුරුවරු හරහා මිනිසුන්ට පුස් පාට් දාන සිකුරුටි අයියලා දක්වා ම දිවෙන මේ අනෙකා පාගා දැමීමෙන් තමන් මතු වන්නට දරන මානසිකත්වය අපට ලැබෙන්නේ අපට පරපුරෙන් උරුම වූ වැඩවසම් සංස්කෘතිය නිසා ය. සංස්කෘතියක් වෙනස් කිරීම දින මාස අවුරුදු වලින් කළ හැකි වැඩක් නොවේ.

තොරතුරු හැකිතාක් ජනගත කිරීම හා විවෘත කිරීම

අපේ ආයතන වල තොරතුරු රකින්නේ කිකිළියක් සිය බිජු රකින්නාක් සේ ය. ඒ තරම් පරිස්සමට ය. හේතුව තොරතුරු සතු ව ඇති බලය ය. තොරතුරු අයිතිකාරයා විසින් තම භුක්තියට සවි කර ගෙන ඇත්තේ ඒ බලය ය. ඒවා නිකම් නම් කොහොමටත් ලැබෙන්නේ නැත. සමහර අවස්ථාවල මුදල් ගෙවා වත් ලබා ගන්නට බැරි ය. එහෙම ඉඩකඩ පවා සකස් කර නැත. ඒ අත යට ලබා ගත හැකි මුදල ඊට වඩා විශාල කර ගත හැකි නිසා ය. කොහොමටත් යමක් දුර්ලභ වූ විට ඒ සඳහා ගෙවන්නට වෙන මිල ඉහළ ය. මේ නිසා සිදු වී ඇත්තේ එක් තැනක තොරතුරු තිබිය දී තව තැනක එම තොරතුරු වලට ප්‍රවේශයක් නොමැති වීම හේතුවෙන් තීරණ ගැනීමේ අඩුපාඩු සිදු වීම ය.

තොරතුරු රකින දෙවැනි හේතුවක් තිබේ. ඒවා අසම්පූර්ණ නිසා ය. විශ්වාසනීය නොවන නිසා ය. ඒ බව එලිදරව් වීම තමන්ට ද තම ආයතනයට ද හොඳ නැති නිසා ය.

තොරතුරු රකින තෙවැනි හේතුවක් ද තිබේ. ඒ තොරතුරු නිරාවරණය වූ විට තමන් ද හෙලිදරව් වන නිසා ය. තමන් විසින් අත යට කරනු ලබන වැඩ තවදුරටත් කර ගෙන යෑමට එයින් බාධා එල්ල වන නිසා ය. ඒ තොරතුරු ම භාවිතා කර පෙරලා මිනිසුන් ප්‍රශ්න කරන නිසා ය. ඒ හරහා දූෂණය වංචාව පමණක් නොව අකාර්යක්ෂමතාවය හා නාස්තිය ද හෙලිදරව් වන නිසා ය. නොකළ යුතු වැඩ කරන බව ද කළ යුතු වැඩ මග හරින බව ද නිරාවරණය වන නිසා ය.

අප කියන්නේ තොරතුරු විවෘත කිරීම පමණක් නොව ජනගත කිරීම ද අවශ්‍ය බව ය. දැනුවත් ජනතාවක් සෑම විටම වඩා නිවැරදි තීරණයන්ට එළැඹීමට ඉඩ තිබෙන නිසා ය.  

නැවත වතාවක් කියන්නට සිදු ව තිබෙන්නේ වැඩවසම් සංස්කෘතික මනසක් එවැනි වීවෘත කිරීමකට නම් පහසුවෙන් නම්මා ගත නොහැකි බව ය.   

දුක්ගැනවිලි හා සන්නිවේදනය සඳහා සමාජ ජාලා / වෙබ් අඩවි භාවිතා කිරීම

අප කාටත් රජයේ කාර්යාල සමග වැඩ කරන්නට ගොස් විඳින්නට වූ ගැහැට පිළිබඳ කතන්දර බොහෝමයක් තිබේ. ඒත් ඒවා යහළු මිත්‍රයන් අතර බෙදා ගන්නවා විනා අදාළ තැන් වලට යොමු කිරීමට අපට ඉස්පාසුවක් හෝ අවස්ථාවක් නැත. ඇතැම් ලිඛිත ඉදිරිපත් කිරීම් වලට පවා උත්තර බඳින්නට යොමු කරන්නේ ද හොරාගේ අම්මාට ම නිසා ලිඛිත ඉදිරිපත් කිරීම් වලින් ද වැඩක් වන්නේ නැත. ඒ බව දන්නා මිනිසුන් නම් එවැනි දේට සිය වටිනා කාලය යොදවා අපතේ යවන්නේ නැත. රජයේ ආයතන නිවැරදි නොවීමට මේ හේතුව ද බලපාන්නේ ය.

අපගේ දුක් ගැනවිලි හා යෝජනා ඉදිරිපත් කිරීමට විශ්වාසනීය සමාජ ජාලා පිටුවක් හෝ වෙබ් අඩවියක් වේ නම් එයින් විපුල ප්‍රයෝජන රටට ලබා ගත හැකි ය. මුහුණු පොතේ රා.සේ.පි. යනුවෙන් පිටුවක් ඇතත් එහි පලවෙන්නේ එවැනි දුක්ගැනවිලි පමණක් ම නොවේ. බොහෝ විට ඉල්ලන්නේ ආයතනය වැඩ කරන කවුරු හරි සම්බන්ධ කර ගැනීමට දුරකථන අංකයක් මිසක ආයතනයේ වැඩ කටයුතු ප්‍රතිසංවිධානයකට යෝජනා නොවේ. අනෙක් අතට බොහෝ දෙනෙකුට අවශ්‍ය තමන්ගේ වැඩය කර ගැනීමට මගක් මිස කාටත් තම වැඩ කර ගත හැකි මාර්ග සකස් කර ගැනීමට නොවේ. අනෙක් අතට සමස්ත රාජ්‍ය සේවය ගැන ම සටහන් පල වෙන නිසා එල්ලයක් ඇතිව යම් ආයතනයක වෙනස් කම් ඇති කිරීමේ ලා එය සමත් නැත.

එක් එක් ආයතනයට වෙන් වූ වාරණයට යටත් නොකරන සමාජ ජාලා පිටුවක් පවත්වා ගෙන යා හැකි නම් දුක් ගැනවිලි සම්බන්ධයෙන් අමතර උනන්දුවක් ආයතනයට ඇති වන්නට පුළුවන. එහෙත් ඒ සම්බන්ධ අධිකාරී බලය ආයතනයට නොතිබිය යුතු ය. එය කිසියම් ස්වාධීන ආයතනයක වගකීමක් විය යුතු ය.

ආයතන ප්‍රධානීන් පත් කිරීම හා ඔවුන්ගේ වගවීම

ආයතනයක ප්‍රධානියා මාරු වීමත් සමග බොහෝ ආයතන වල ප්‍රතිපත්ති, වැඩ සටහන් සහ ක්‍රියාකාරකම් වෙනස් වේ. ආයතන පවතින්නේ නායකයින්ගේ පුද්ගල අභිමතය ක්‍රියාත්මක කිරීමට නොවන බවත් ආයතනයක් හැටියට එය සියලු පාර්ශවයන්ට වගකීමෙන් බැඳෙන බවත් ඒ නිසා මෙසේ වෙනස් කම් කිරීම ආයතනයක පැවැත්මට හා එහි ප්‍රතිරූපයට හානිකර බවත් බොහෝ ආයතන ප්‍රධානීන්ට වැටහෙන්නේ නැත.

ආයතන ප්‍රධානීන් බොහෝ විට ආයතන සලකන්නේ තමන්ගේ ආගම පැතිරවිය හැකි පැතිරවිය යුතු තමන් අයිති දේශපාලන ව්‍යාපාරය නඩත්තු කළ හැකි එසේ කළ යුතු එකක් ලෙස ය. ආයතන ප්‍රධානීන් හැටියට පත් වන්නේ ම පාක්ෂිකයන් නිසා (වෙනත් සුදුසුකම් අවශ්‍ය නොවන නිසා) දෙවැන්න අමතර යුතුකමක් හැටියට ද සැලකේ. බොහෝ විට ප්‍රධානියා මාරුවීම සමග ප්‍රතිපත්ති වෙනස් වීමට ද මේ හැඟීම බල පාන්නේ ය.

වැඩවසම් ක්‍රමය තුළ නින්ද ගමක් ලැබුණු විට ඒ වපසරියේ තමන්ට ඔ්නෑ ම‌ දෙයක් කිරීමේ නිදහස ඒ රදළයාට ලැබේ. අපේ ආයතනවලට පත් වන අය ද සලකන්නේ තමන්ට ලැබුණු ආයතනය තමන්ගේ නින්ද ගමක් ලෙස ය.

රජයට සුළු සේවකයෙකු බඳවා ගන්නා විට ද ඔහු අපරාධ සම්බන්ධයෙන් වැරදිකරුවෙකු වී ඇද්දැයි සලකා බලන නමුත් ආයතන ප්‍රධානීන් හැටියට අපරාධ කරුවන් පත් කරන ලද අවස්ථා ද අප ර‌ටේ තිබේ. ඒ ආයතන ප්‍රධානීන් පත් කිරීම සඳහා නිර්ණායක නැති නිසා ය. රටේ නායකයාගේ කැමැත්ත පමණක් ඊට සෑහෙන්නේ ය. ඒ ද වැඩවසම් ක්‍රමයෙන් අප ලද උරුමයකි. රටේ නායකයාට එවැනි බලතල ලැබිය යුතු යැයි සිතන ජනතාවගේ මානසිකත්වය ද ඒ වැඩවසම් ක්‍රමයෙන් ඔබ්බට යන්නේ නැත.

පත් කළ ප්‍රධානියා ආයතනයට දක්වන දායකත්වය මැනෙන්නේ නැත. ඔහු / ඇය තමන් පත් කළ නායකයාට කෙතරම් පක්ෂපාතිව සේවය කරන්නේ යන්න පමණක් මැනෙන නිසා මේ අය ආයතනයේ ප්‍රධානීන් හැටියට සලකන්නට බැරි ය.

එසේ වුව ද ආයතන ප්‍රධානීන් පත් කිරීමේ නිර්ණායක ඇති කරන්නට හෝ ඒ සඳහා ක්‍රමවත් ක්‍රියාපටිපාටියක් සකසන්නට හෝ රටේ නායකයන් කල්පනා කරන්නට තිබෙන ඉඩ අඩු ය. නින්ද ගම් බාර දුන්නේ ද එවැනි පටිපාටි අනුගමනයෙන් නොවේ. නායකයාගේ අභිමතයට ය. ඒ ගැන මිනිසුන් ප්‍රශ්න නොකරන තාක් මේ වැඩවසම් ක්‍රමය වෙනස් වන්නේ නැත. ඒ සඳහා ජන මනස ද වෙනස් විය යුතු ය.

ආයතනවල වගවීම සමග ආයතනවල ස්වාධීනත්වය හා ආයතන බලාත්මක කිරීම සම්බන්ධ කිරීම

ආයතන වල ප්‍රධානීන්ට වගකීම් පැවරෙන අවස්ථා වල (නායකයන් විසින් නැතත් තනතුර විසින් එවැනි වගකීම් පැවරෙන විට) පවා ඒවා ක්‍රියාත්මක කිරීමට අවශ්‍ය අධිකාරී බලය ඔවුන්ට ලැබෙන්නේ නැත. ඒවා ඉහළින් දමන පොලුවලට යටත් ය. ඒ නිසා ඔවුන්ගෙන් වගවීමක් අපේක්ෂා කළ නොහැකි ය. අපේක්ෂා කළ ද වැඩක් වන්නේ නැත. ඔවුන්ගෙන් ඒ ගැන කරුණු විමසන විට ඔවුන්ට දෙන්නට සමාවට කාරණා අටෝරාසියක් තිබේ. ඒ සඳහා ඉඩ හසර ලැබෙන්නේ ඔවුන්ට අවශ්‍ය අධිකාරී බලය පවරා නැති නිසා ය. ඒවා ඇතැම් තැනක ඇත්තේ අමාත්‍යංශ ලේකම් ට ය. නැත්නම් රාජ්‍ය පරිපාලන අමාත්‍යංශයට ය. එහෙමත් නැතිනම් මහ භාණ්ඩාගාරයට ය. ඔවුන් කියනු ඇත්තේ අවශ්‍ය සම්පත් ලබා නොදුන් නිසා ඒවා කළ නොහැකි වූ බව ය. ඒ නිසා අප ආයතන ප්‍රධානීන්ගෙන් වගවීමක් අපේක්ෂා කරනවා නම් මුලින් ම කළ යුත්තේ ආයතන පළමුවෙන් ස්වාධීන කිරිම ය. ආයතන ප්‍රධානීන්ට ආයතනය සම්බන්ධයෙන් තීරණය ගැනීමට පළල් නිදහසක් දීම ය. අප කලින් ද කතා කළ පරිදි ඉහල ඉන්නා අය බලය පවරන්නට අකමැති නිසා ආයතන ප්‍රධානීන්ට පවා නිසි බලයක් ලැබෙන්නේ නැත. නැවතත් අපට ආරම්භ කළ තැනට යන්නට මේ නිසා සිදු වේ.

ඒ නිසා අපට මේ සටහන අවසන් කිරීමට සිදු වන්නේ වැඩ වසම් ජන මනසට අභියෝග නොකර කළ හැකි කිසිදු රාජ්‍ය ප්‍රතිසංස්කරණයක් නැතැයි නැවත වරක් කියමින් ය.

අවසන් වූ අරගලයට පසු වදනක්

අරගලය ආරම්භ වෙන්නෙ ගෑස් තෙල් පොහොර හිඟයත් එක්ක. ඒ ගැන මිනිසුන්ගේ තියෙන කලකිරීම එක්ක. ආණ්ඩුව මේ තත්වයට පත් වෙන්න ඉඩ දීල බලා සිටීම සම්බන්ධයෙන් විරෝධයත් එක්ක. බොහෝ අය හිතන විදිහට මිනිසුන් සිස්ටම් චේන්ජ් කරන්න ම ආවා නොවෙයි.

ඒකෙ පෙරමුණ ගත්තෙ රටේ පීඩිත ම කොටස නෙවෙයි. මධ්‍යම පංතිය කියල කියන කොටස. ඉගෙන ගත්ත මධ්‍යම කළමනාකාරිත්වයට අයත් රස්සාවල් කරන අය හා වෘත්තීය වේදීන්. ඒ අතර ව්‍යාපාරිකයන් ද හිටිය. ඒ අයට තමයි ඩොලර් අර්බුදයෙ පහර වැඩිපුරම දැනුනෙ. සල්ලි තිබුණත් බඩු ගන්න විදිහක් නැහැ. ඒ වගේ ම ඔවුන්ට තමයි දැනුනෙ සහ තේරුණේ මේ අර්බුදයට බලයේ සිටි පාලකයන් ඍජුව ම වග කියන්නට ඔ්නෑ බව.

ඒක නිර්පාක්ෂික නැගිටීමක් වුනත් දේශපාලන වශයෙන් සංවේදී පිරිසක ගෙ නැගිටීමක් – ආරම්භය සම්බන්ධයෙන් අරගලය කියනවට වඩා විරෝධයක් කියල හඳුන්වන එක වඩාත් නිවැරදියි.

කොහුවල, රාජගිරිය, මිරිහාන, විහාර මහා දේවි උද්‍යානය වැනි තැන් වලින් කුඩා කණ්ඩායම් ලෙස එකතු වෙමින් ශක්තිමත් වෙමින් අවසානයේ ගෝල්ෆේස් පිටිය තුළට අප්‍රේල් 9 දා ඒකරාශි වූ විරෝධතාකරුවන් ඒ තුළ පැල් බැඳ ගත්තා. සැලසුමක් අනුව ම නොවුනත් එවැනි කඳවුරු බැඳීමකට අවශ්‍ය තත්වයක් ඒ වන විට රට තුළ මෝරමින් තිබුණ.

ඒක ඉදිරියට යන කොට, පිරිස ගණනින් වැඩි වන විට, දේශපාලන වශයෙන් සංවේදී මිනිසුන්ට හා උගත් මධ්‍යම පංතික පිරිස් වලට අමතරව, සාමාන්‍ය මිනිස්සු ද එකතු වුනා.

දේශපාලන පක්ෂ මේ නිර්පාක්ෂික නැගිටීම සම්බන්ධයෙන් පුදුමයට පත් වුනා. කලබලයට ද පත් වුනා. විශේෂයෙන් අරගලය තමන්ගෙ භුක්තියට සම්බන්ධ කර ගෙන තිබුණු බලවේග විශේෂයෙන් කලබලයට පත් වුනා. නිසි සංවිධානයක් නැති ව ගෙන යන මේ අරගලය අරාජිකත්වයකට මග පාදන බවක් කියවුනා.

ඒ අතර අරගලය නිශ්චිත දේශපාලන පක්ෂයක නායකත්වයක් යටතේ සිදු නොවීම ම බොහෝ දෙනෙකුට මේ ධජය යටතේ සිට ගන්නට පහසුවක් වුනා. අරගලය දලු ලා වැඩීමට තීරණාත්මක සාධකයක් වුනා.

ගෝඨා ගෝ හෝම් කියල පටන් ගත්තත්, පස්සෙ කාලෙක ඒක මයිනා ගෝ හෝම් කියල මහින්දත් ආවරණය වන විදිහට පළල් වුනත්, ගෝඨාට සහ රාජපක්ෂ පවුලට පමණක් නොවෙයි ඔවුන් නියෝජනය කළ මතවාදයට ද එරෙහි ව විරෝධය ක්‍රියාත්මක වුනා. ජාතිවාදය ප්‍රතික්ෂේප කෙරුණා. බහුතරය ගැන විශ්වාසය තබා සෙස්සන් බැහැර කළ රාජපක්ෂ මතවාදය සියලු ජන කොටස් වලට විවෘත කෙරුණු ගෝල්ෆේස් ක්‍රියාදාමය මගින් බැහැර කරනු ලැබුවා. පවතින පාලනය පිළිබඳ කලකිරීම හා විරෝධය ප්‍රකාශ කිරීම යන මූලික කොන්දේසිය යටතේ බහුවිධ අදහස් වලට ඉඩ ඇති තැනක් ගෝල්ෆේස් භූමිය තුළ නිර්මාණය වී තිබුණා.  

වෙනදා කරන අරගලවල දී මෙන් පොලීසියත් එක්ක ගැටුම් ඇති කර නොගෙන සාමකාමී උපාය මාර්ගයක ට සීමා කෙරුණු ඒ අරගලයට ඒ නිසා ආදරයේ අරගලය ලෙස හඳුන්වන්නට ද සමහරු පෙලඹුණා. අරගල භූමිය සංවාදවලට කලා ක්‍රියාකාරකම් වලට ඉගෙන ගැනීමට පොත් කියවීමට පොලඹවන තැනක් බවට පත් වුනා. දේශපාලන සංවිධාන වලින් මෙහෙයවන උද්ඝෝෂණ වල දක්නට ලැබෙන මෘග බලය වෙනුවට නිර්මාණාත්මක ආකාරයන්ගෙන් විරෝධය පල කිරීම කැපී පෙනෙන කරුණක් වුනා.

ගොඩ වැඩි කර ගැනීමේ සහ ඩිල් දැමීමේ සම්ප්‍රදායික දේශපාලන පක්ෂ වල ක්‍රියා පාටිය සම්බන්ධයෙන් තිබූ කලකිරීම 225 ම එපා යන සටන් පාඨයෙන් ඉහල ට ඔසවා තබනු ලැබුවා.

විරෝධයට සහය රටේ හැම තැනින් ම ලැබෙමින් තිබුණා “ගෝඨා-ගෝ” ගම් ප්‍රධාන නගර ආශ්‍රිතව ද පැන නැංගා. ආණ්ඩුව හැම ක්ෂේත්‍රයක ම දුර්වල වෙමින් තිබුණා. ආණ්ඩුවේ ප්‍රධාන පාර්ශව දෙක අතර ජනාධිපති හා අගමැති අතර ගැටුම ඊට සමාන්තරව උග්‍ර වෙමින් තිබුණා. තමන්ගේ ගැලවීම වෙනුවෙන් අනෙකා කැප කිරීම ට දෙපාර්ශවය ම සූදානම් වෙමින් සිටියා. අගමැතිට අස්වන ලෙස ජනාධිපතිගේ බලපෑම් ඇති වෙමින් තිබුනා. අරලිය ගහ මන්දිරයට අගමැතිට සහය පල කරන්නට පිරිස එක් වන්නේ ඒ අතරතුරේ දී. ඒ රැස්වීම අවසානයේ ගෝල්ෆේස් අරගල භූමියට කඩා වැදුනු පිරිස් විසින් එල්ල කරන ලද ප්‍රහාරයෙන් පසු එලැඹි හෝරාව තුළ වඩ වඩාත් පිරිස් ගෝල්ෆේස් පිටියට එක් වී ඊට විරුද්ධත්වය පල කළා. රට පුරා වාහන හා ගෙවල් ගිනි තැබීම් ආරම්භ වීමත් සමග අගමැතිට තවදුරටත් තනතුරේ සිටිය නොහැකි තත්වයක් උදා වුනා. අරගලයේ පළමු උච්චස්ථානය එසේ මැයි 9 දා සනිටුහන් වුනා.

ඇති වූ දේශපාලන හිඩැස පිරවීමට කිසිදු සාධනීය ක්‍රියාවක් ගැනීමට විපක්ෂ බලවේග කටයුතු කළේ නැහැ. උත්සන්න කළ අර්බුදය විසින් තමන්ගේ ඔඩොක්කුවට බලය ලබා දෙනු ඇතැයි ඔවුන් විශ්වාස කළා. ඊළඟ මැතිවරණයේ දී ගොඩ වැඩි කර ගැනීමට මිසක අර්බුදය විසඳීමට දේශපාලන නායකත්වයක් දීමට ඔවුන්ට ඔ්නෑ කමක් හෝ හැකියාවක් තිබුණේ නැහැ. ඒ සඳහා තැතක් දැරූ එක ම පුද්ගලයා වූයේ චම්පික රණවක පමණයි. ඒත් ඔහුගේ දේශපාලන පක්ෂය එතරම් ශක්තිමත් එකක් වුනේ නැහැ. වෙන කිසිවෙකුත් ඒ ව්‍යායාමයට එක් කර ගැනීමට ඔහුට නොහැකි වීමෙන් ඒ ව්‍යායාමය අත හැර දැමීමට ඔහුට ද බල කෙරෙනවා.

ලංකා ඉතිහාසය තුළ සිදු වූ වඩාත් උත්ප්‍රාස ජනක සංසිද්ධිය ඒ සමග සිදු වුනා. ආසනයක්වත් ජය ගන්නට නොහැකි වූ ජාතික ලැයිස්තුවෙන් එක් ආසනයක් පමණක් උරුම කර ගෙන ඒ මතින් මැති සබයට ආ රනිල් අගමැති තනතුරට පත් වුනා. රනිල්ගෙන් බේරා ගත් රට නැවතත් රනිල්ට ම බාර දීමට පොහොට්ටු පක්ෂයට සිදු වුනා. දේශප්‍රේමයට බටහිර අධිරාජ්‍යවාදයේ කූජීත නියෝජිතයා තමන්ගේ ගැලවුම් කාරයා ලෙස පිලි ගැනීමට බල කරනු ලැබ සිටියා.

තවත් මාස දෙකක් ගත වෙන්නේ කිසිදු වෙනසක් රටේ සිදු වන්නේ නැතිව. රනිල් විශ්වාසයෙන් යුතු ව අර්බුදයට මුහුණ දීමට කැමැත්ත හා වුවමනාව ප්‍රකාශ කළත් ඔහුට ද ඒ කාලය තුළ විශාල වෙනසක් කරන්නට හැකි වන්නේ නැහැ. ඒ වන විට අරගල බිමේ යම් වෙනස් කම් ගණනාවක් සිදු වෙමින් තිබුණා. ඒ ජවිපෙ පෙරටුගාමී පක්ෂය වෘත්තී සමිති හා අන්තර් විශ්වවිද්‍යාල ශීෂ්‍ය බල මණ්ඩලය අරගලයේ තීරණාත්මක කොටස් කරුවන් බවට ක්‍රමයෙන් පත් වෙමින් තිබීම යි. ඊට සමාන්තරව ගෝඨාට මෙන් ම රනිල්ට ද විරුද්ධව සටන් පාඨ වේදිකාවට එනවා. රනිල් වික්‍රමසිංහ රනිල් රාජපක්ෂ ලෙස භෞතීස්ම කරනු ලබනවා.

මාසයේ 9 වෙනිදා දිනය තෙවැනි වතාවටත් තීරණාත්මක එකක් බවට පත් කරමින් ජූලි 9 දා අරගලය අවසන් කිරීමට එක් වන ලෙස ලැබෙන ආරාධනය පිළිගෙන මහජන ගඟක් කොළඹට ගලනවා. අරගලයේ ප්‍රධාන සටන් පාඨය වූ ගෝටා ගෝ හෝම් ජයග්‍රහණය කිරීමෙන්, ගෝඨාගේ ඉල්ලා අස්වීමෙන්, අරගලය ජයග්‍රාහී උච්ච ස්ථානයකට පැමිණෙනවා.

ඒ සමග ම අරගලයට සටන් පාඨ අහිමි වීමේ තර්ජනයක් එනවා. රනිල් එලවන සටන් පාඨයේ ඔවුන් එල්ලෙනවා.

ඇති වූ හිස් තැන් පුරවන්නට නැවතත් දේශපාලන බලවේගයන්ට අවස්ථාව ලැබෙනව. වැඩ පිළිවෙළක් වටා බලවේග එක් රැස් කරන්නට කටයුතු කරන්නේ නැතිව නැවතත් පරණ පුරුදු පුද්ගලයන් වටා එක් රැස් වන්නට ඔවුන් කටයුතු යෙදෙනවා. පොහොට්ටුවට එක්තරා ආකාරයක අනියම් ජයක් සනිටුහන් කරමින් රනිල් ජනාධිපති වෙනව. ඡන්ද ගැන කරන විශ්ලේෂණ වලදි පොහොට්ටුවට බාහිර ජන්ද ද රනිල් ලැබී ඇති බවට කතා පල ව තිබුණා.

රනිල් ජනාධිපති හැටියට ඉක්මනින් ස්ථාපිත වෙන්න උත්සහ කළත් ඔහු එල වන තැනට ගෝල්ෆේස් බිමේ සටන් පාඨ නැවතත් නැගෙන්න පටන් ගන්නවා. ඒත් ඒ සටන් පාඨ තවදුරටත් ආකර්ෂණීය වන්නේ නැහැ. එන එන අය එලවමින් ඉඳීමේ තේරුම ප්‍රශ්න කෙරෙනවා. රටේ ව්‍යවස්ථාව අනුව මිසක වෙනත් ආකාරයකට කටයුතු කරන්නට බැරි කමක් එනවා. එවැනි විකල්ප විප්ලවකාරී මැදිහත් වීමකට නායකත්වයක් දෙන්නට තරම් පිළිගත් දේශපාලන බලවේගයක් මහ පොළොවේ නැති යථාර්ථයට මුහුණ දෙන්නට අරගලයට බල කෙරෙනවා. තවදුරටත් ඉදිරියට යන්න බැරි තැනකට අරගලය පත් වෙනව. මහජන අරගලයකට පවතින තත්වයකට විරෝධය දක්වන්නට අති මහත් ශක්‍යතාවක් තිබෙන බව වගේ ම ඒ තත්වය වෙනස් කිරීම සම්බන්ධයෙන් ඔවුන්ට කළ හැකි දේ අතිශයින් අල්ප බව ද ජූලි 9 දායින් පසු පැහැදිලිව පෙනෙන්නට ගන්නවා.

තත්වය තේරුම් ගත් කණ්ඩායම් කීපයක් අරගල භූමියෙන් ඉවත් වෙනවා. ජූලි 9 දා ජයග්‍රහණයත් සමග ව්‍යවස්ථාවට අනුව ඉදිරි කටයුතු කර ගෙන යෑමට ඉඩ සලසමින් ජයග්‍රාහී තැනක සිට තමන් ඉවත් වන බවත් නව පාලනය නිසි පරිදි කටයුතු නොකරන්නේ නම් තමන් නැවත වතාවක් අගනුවර වට කරන බවත් කියමින් අරගලය අවසන් නොකිරීමේ බරපතළ වැරැද්ද ගෝල්ෆේස් හා අවට ගොඩනැගිලි වල රැඳෙමින් කල් මරන අය කරනවා. අරගලය මරා දැමීමේ ම ප්‍රධාන අලුගෝසුවා බවට ඔවුන් තමන් ව ම පත් කර ගන්නවා. ජූලි 9 මහජනතාව ප්‍රදර්ශනය කළ ශක්තිය මත අරගලය තවදුරටත් ගෙන යා හැකි යැයි ඔවුන් කල්පනා කළා වෙන්නට පුළුවන්.

ඒත් රනිල් පැන්නීමේ නව අරගලයක් ගෙන යෑමට සූදානමින් රැඳෙන කොටස ජනාධිපති ලේකම් කාර්යාලයෙන් ඉවත් කරන්නට රනිල් හමුදා බලය ජූලි 21 දා මහ රෑ යොදනවා. ඒක ඉවත් කිරීම ධජය යටතේ සිදු වුනත් ඉවත් වන අයට පස්සෙන් පන්නා ගහන්නට පවා හමුදාව පෙලඹෙනවා. ඒ මර්දනය නොකටයුතු වුවත් මැයි 9 මැර ප්‍රහාරයෙන් පසු එක් වුනාක් මෙන් ජනතාව ඊට විරුද්ධ එක් වුනේ නැති බව පැහැදිලිව පෙනෙන්නට වුනා. එක ම ජනතාවක් මෙසේ වෙනස් විදිහට කටයුතු කරන්නේ මන්දැයි අරගලකරුවන් විපිළිසර කෙරුණා.

රට දිගින් දිගට අරාජිකත්වය තුළ තබා ගත නොහැකි බව පළල් ජනතාවකට තේරුම් යමින් තිබීමත් තෙල් හා ගෑස් ප්‍රශ්න වලට තරමක් සාධනීය විසඳුම් ලැබෙන ක්‍රමයක් ඇති වෙමින් තිබීමත් මේ වෙනසට බලපාන කරුණු අතර තිබුණා. රාජපක්ෂලාට වඩා යම් සාධනීය වෙනසක් රනිල් විසින් කරනු ලැබේ යැයි මධ්‍යම පන්තියට අයත් සමහර ස්ථරයන් විශ්වාස කිරීමත් මේ තත්වයට බලපාන්නට ඇති.  වටපිටාවේ සිදු වෙමින් තිබුණු මේ පරිවර්තනය ගැන අරගලයේ රැඳෙමින් උන් අය තේරුම් ගත්තේ නැහැ. මැයි 9 දා මැර ප්‍රහාරයෙන් පසු ජනතාව දැක් වූ සහයෝගය ජුලි 21 දා ප්‍රහාරයෙන් පසු නොලැබුනේ ඇයි දැයි විග්‍රහ කර ගන්නට බැරිව ඒ නිසා ඔවුන් අතරමං වුනා.

ආණ්ඩුව දියත් කළ මර්දනයට මුහුණ දෙන්නේ කෙසේ දැයි කල්පනා කරන තැනකට ඔවුන් වැටුනා. ඒ සඳහා ප්‍රමාණවත් මහජන සහයෝගයක් ලබා ගැනීමට නොහැකි වීම ගැන බොහෝ චෝදනා අහන්නට ලැබුනා.

අරගලය නැවත පණ ගැන්වීමට ගත් සියලු උත්සහයන් මේ වන විට අසාර්ථක වී තිබෙනවා. දෙවන වටයක් ගැන කතා කළත් ඒ අරගලයට දෙවැනි වටයක් නැහැ. ඒක දැන් ඉවරයි. එයින් අදහස් කරන්නේ නව අරගලයක් නැවත කිසි දා මතු නොවන බව නොවේ. ඒ අරගලය ඒ ආකාරයෙන් දෙවැනි වටයකට කැඳවිය නොහැකි බව පමණයි. ඒ අරගලය පසු බැසිය යුතු අවස්ථාවේ පසු නොබැස රඳවා ගැනීමට උත්සහ කළ අය විසින් මරා දමනු ලැබ තිබෙනවා.

ඒත් අරගලයේ අපේක්ෂා තවමත් මුළුමනින් ඉටු වී නැහැ. තවමත් සමහර කටයුතු සිදු වන්නේ පරණ ක්‍රමයට ම තමා. පොහොට්ටුවේ බලය සෙලවුනත් එය නැති වී නැහැ. රනිල් පොහොට්ටුව මෙහෙයවනවා ද පොහොට්ටුව රනිල් මෙහෙයවනවා ද යන්නත් තවම අපැහැදිලියි. ආර්ථිකය මෙහෙයවීම සම්බන්ධයෙන් රනිල්ට යම් නිදහසක් ලැබී ඇති බව පෙනෙන්නට තියෙනවා. ඒත් ඉතිරි දේ සම්බන්ධයෙන් ඔහු සිර වී ඇති බවක් පෙනෙන්නට තියෙනවා. කෙසේ වුවත් විපක්ෂයේ අසමත් භාවය නිසා ම රනිල් මේ වන විට සිරකරුවෙකු ලෙස සිටිමින් ම රටේ එක ම ගැලවුම් කරුවාගේ භූමිකාව ද රඟපාමින් ඉන්නවා.

පවතින අර්බුදය රටේ විශාල වෙනස් කම් ඉල්ලා සිටිනවා. ඒ ගැන ආණ්ඩුව මෙන් ම විපක්ෂ බලවේග ද ප්‍රමාණවත් ලෙස සංවේදී බවක් නම් තවම පෙනෙන්නට නැහැ. ඔවුන් දැන් ඊළග මැතිවරණයට සූදානම් වෙමින් ඉන්නවා.

ඊළඟ අරගලය සිදු වන්නේ විපක්ෂය මැතිවරණයක් ඉල්ලා කරන මැදිහත් වීම තුළ ද නැතිනම් මැතිවරණයෙන් පත් වන ඊළඟ ආණ්ඩුව පලවා හැරිම සඳහා ජනතාව කරන මැදිහත් වීම තුළ ද යන්න තවම පැහැදිලි නැහැ.

රටේ පවතින අර්බුදය ඉල්ලා සිටින්නේ දේශපාලන වාසි ලබා ගැනීම සඳහා ගොඩ බෙදා ගැනීමේ මානසිකත්වයෙන් මිදී සියලු දේශපාලන බලවේග වලට පොදු වැඩ පිළිවෙළකට එක් වීමට යි. එසේ සිදු වන බවක් නැහැ. විරෝධය දැක්වීම ප්‍රශ්නයක් මතු කර ගැනීමේ මාර්ගයක් වූවා ට ප්‍රශ්නයක් විසඳීමට ඊට හැකියාවක් නැහැ. ඒ සඳහා නිර්මාණාත්මක උත්සහයක් ඔ්නෑ. විශේෂයෙන් අර්බුදය බරපතල වූ විට ඒ සඳහා ප්‍රතිකර්මයන් සංකීර්ණ වූ විට බහු පාර්ශවික උත්සහයක් ඔ්නෑ. එසේ නොවන පසුබිමක ඔ්නෑ ම දෙයක් සිදු විය හැකි යි. ඒ නිසා ම අතීතය විග්‍රහ කළ හැකි වුවත් අනාගතය අතිශයින් අවිනිශ්චිත යි. ඒ ගැන පුරෝකථනය කරන්න නම් බැහැ.

ජන සභා – මැජික් විසඳුමක් ද? බියකරු සෙවනැල්ලක් ද? ‌

ජන සභා ද නියෝජිත ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය ද?

පාර්ලිමේන්තුවට ජනතාව විසින් ම පත් කළ නියෝජිතයන් පිස්සු කෙළින නිසා ජනතාවට ඒ බලය කෙළින්ම ලබා දිය යුතු බවට සංවාදයක් මතු ව තිබේ. හරි හමන් නියෝජිතයෙකු පත් කර ගන්නට නොහැකි ජනතාවක් තමන් විසින් ම තීන්දු ගැනීමේ දී නිවැරදි තීන්දු ගන්නේ කෙසේ දැයි යන මූලික ප්‍රශ්නය මොහොතකට පැත්තකින් තබා සිදු විය හැකි දේ කුමක් ද යන්න දෙස බලමු.

පළමුව ජන සභාවක දී බාහු බලය වාග් බලය හා බහුතර බලය යන සාධක තර්ක විතර්ක කරුණු අභිබවා යන්නට ඉඩ තිබීම ය. හැගීම් වලට යටත් වී තීන්දු තීරණ ගැනීමට ඉඩ තිබීම ය. දිගුකාලීන ප්‍රතිඵල ගැන ප්‍රමාණවත් අවධානයක් නොකොට ක්ෂණික වුවමනාවන් සාක්ෂාත් කර ගන්නට යොමු වීමට ඉඩ තිබීම ය. පහුගිය දවස්වල ඇතැම් තැනක සිදු වුනා සේ ගමේ පිරවුම් හලේ ඉන්ධන නිකුත් කිරීමේ දී ප්‍රමුඛතාවය හිමි විය යුත්තේ ගමේ මිනිසුන්ට බව තීරණය කරන්නට ඉඩ තිබීම ය.

දෙවැන්න සුළුතරයකගේ වුවමනා එපාකම් පසෙකට ලා බහුතරයේ හැගීම් හා වුවමනාවන්ට යටත් වීමට ඉඩ තිබීම ය. උදාහරණයක් ලෙස රෝගීන්ගේ දරුවන්ගේ නින්දක් ලැබීමේ අයිතිය පසෙකලා බහුතරය කැමති (අඩුවශයෙන් ඔවුන් එලිපිට විරුද්ධ නොවන) පිරිත් ඇසීමට රෑ පුරා ඉඩ දීමට සිදු වීම ය. සරසවිය තුළ ද අද ද සිදු වන වාක් මෙන් පළමු වසරේ ජේෂ්ඨ උත්තමයන් නියම කරන ඇඳුමකින් සැරසී සිටිමට නවන සිසුන්ට තවත් බොහෝ තැන්වල ද සිදුවන්නට ඉඩ තිබීම ය.

තෙවැන්න පුද්ගල වුවමනාවන් පසෙකලා බහුතර වුවමනා එපා කම් වලට මුල් තැන දීමට සිදු වීම ය. මා කළ යුත්තේ කුමක්  ද නොකළ යුත්තේ කුමක් ද යන්න පිළිබඳ තීරක බලය මගෙන් ඉවත් කොට කණ්ඩායම සතු කරගන්නට ඉඩ තිබීම ය. උදාහරණයක් ලෙස මා බඩු ගත යුත්තේ කුමන කඩ වලින් ද වර්ජනය කළ යුත්තේ කුමන කඩ ද යන තීරණය පහුගිය කාලයේ එක් වකවානුවක මගෙන් අහිමි කිරීමට උත්සහ ගත්තා වැනි දේ සිදු වීමට ඉඩ තිබිම ය.

නියෝජිත ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය මේ අලකලංචි වලින් නිදහස් ද? එය මේ සංවාදයේ දී නැගිය යුතු අතිශයින් සාධාරණ ප්‍රශ්නයකි. ඍජු උත්තරයක් දෙතොත් කියන්නට තියෙන්නේ මුළුමණින් නිදහස් නැත යන්න ය. එහෙත් ඒ තුළ මේවා මතු වීමට ඇති ඉඩ අහිමි කර තිබේ.

නියෝජිතයෙකු වීමට ඡන්දය ලබා ගත යුතු ය. එහි දී හැම ඡන්දයකට ම ඇත්තේ සමාන වටිනාකමකි. ඡන්දය අයිති බහුතරයකට ද සුළුතරයකට ද නැත්නම් පුද්ගලයෙකුට ද යන්න අදාළ නැති නිසා ය. ඒ නිසා ඡන්ද අපේක්ෂකයින්ට මේ වුවමනාවන් අතර තුලනයක් ඇති කිරීමට සිදු වේ. හැම විට ම බහුතරයේ වුවමනාවන් පමණක් බලන අපේක්ෂකයන්ට සුළුතරයේ ඡන්ද හිමි නොවන අතර බහුතරය පවා හැමවිටම සමජාතීයය නැති නිසා ඒවා අතර ප්‍රතිවිරෝධයන් පවා තුලනය කිරීමට සිදු වේ.

ඊට අමතරව නීති පැනවීමේ නිශ්චිත යාන්ත්‍රණයක් තිබේ. පනතක් හරහා මිස පනතකින් බලය ලබා මිස නීතියක් පැනවිය නොහැකි ය. ඊට අමතරව එවැනි පනතක් සම්මත කර ගැනීමේ ක්‍රමවේදයක් ද තිබේ. පනත ඉදිරිපත් කිරීමට පෙර එය මහජනයාට දැක බලා ගත හැකි ලෙස ගැසට් කළ යුතු ය. ඒ ගැන ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණයට ගොස් විරුද්ධත්වය පළ කිරීමේ අයිතියක් තනි පුද්ගලයෙකුට පවා තිබේ. ඒ ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව විසින් පනවා ඇති පුද්ගල අයිතිවාසිකම් ආරක්ෂා කිරීමේ ප්‍රතිපාදන යටතේ ය.

පනත පිළිබඳ සංවාදයක් ජනමාධ්‍ය හා සමාජ මාධ්‍ය හරහා කළ හැකි ය. එහි දී විද්වත් මතයන්නට සවන් දීමට සිදු වේ. මේ හේතු නිසා හැගීම් මත පමණක් තීරණ ගැනීමට අවකාශය අඩු ය.

ජනාධිපතිගේ වචනය නීතිය යැයි අපේ හිටපු ජනාධිපති පැවසුවාට ඒ කතාවට රාජ්‍ය යාන්ත්‍රණය තුළ (විධායකය හා අධිකරණය තුළ) පිළිගැනීමක් නැත. එවන් යාන්ත්‍රණයකින් තොර ජන සභාවක තීන්දු කෙසේ වනු ඇද්ද?

නියෝජිත ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය පවා හොඳින් ක්‍රියාත්මක වන්නේ දැනුවත් සමාජයක ය. එසේ තිබිය දී ජන සභා වෙනත් පසු බිමක කෙසේ වත් හොඳින් ක්‍රියාත්මක වීමේ ඉඩක් නැත.

ඒ නිසා කළ යුත්තේ නියෝජිත ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය ජන සභාවලින් විස්ථාපනය කිරීම නොවේ. නියෝජිත ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය නිසි ලෙස ක්‍රියාත්මක කළ හැකි වන පරිදි දැනුවත් ජනතාවක් නිර්මාණය කිරීමේ ය. ඒ වගකීම බාර නොගෙන ජනතාවට බලය දෙනවා යැයි කියන ජනප්‍රිය සටන් පාඨයට කළ හැක්කේ වඳුරෙකුට දැලි පිහියක් දෙනවාට සමාන කටයුත්තකට අනුබල දීම පමණකි.

මා සිට ගත යුත්තේ කොතැනක ද?

මා සිට ගත යුත්තේ කොතැනක ද?

ඔබ එක්කෝ අප සමග ය. නැත්නම් ත්‍රස්තවාදීන් සමග ය. මෙසේ කීවේ ඇමරිකාවේ 9-11 සිද්ධිය කාලේ ජනාධිපති ව සිටි ජෝර්ජ් බුෂ් ය. ත්‍රස්තවාදයට විරුද්ධව මැදපෙරදිග හා ඇෆ්ඝනිස්ථානයේ  ඊනියා යුද්ධය ආරම්භ කරමින් හා පැවති සටන් තීව්‍ර කරමින් ය.

අප මේ තත්වයට ඇද දැමූ මුල් ම හා අවසාන පුද්ගලයා ඔහු නොවේ. ලංකාවේ යුද්ධය පැවති වකවානුවේ ද එහි දෙපාර්ශවය ම සෙසු ජනතාව කෙරේ අනුගමනය කළේ ඒ ක්‍රියාමාර්ගය ය. දකුණේ නම් යුද්ධය ගැන සැක පහළ කළ, වෙනත් විකල්ප දේශපාලන ක්‍රියාමාර්ගයන් යෝජනා කළ, අය ව සැලකුණේ ත්‍රස්තවාදීන් ම හැටියට ය. කොටි හිතවාදීන් හැටියට ය. ඒ නිසා මෙය අපට ද ඉතා හුරු පුරුදු කතාවකි.

මෙවැනි මහා දේශපාලන කාරණා සම්බන්ධයෙන් පමණක් නොව ජීවිතයේ සිල්ලර කරුණු සම්බන්ධයෙන් ද අපෙන් ඉල්ලා සිටින්නේ දෙකෙන් එකක් තෝරා ගැනීමට ය. ඒ ඉල්ලීම දෙපැත්තේම අන්තවාදීන් විසින් කිරීම ද සුවිශේෂ ය.

ඊට අමතරව මැද ඉන්නා අය දෙස බලන තවත් ආකාරයක් තිබේ. ඒ අවස්ථාවාදීන් හැටියට ය. මඩේ සිට වූ ඉණි හැටියට ය. වැට උඩ ඉන්නා මෙලෝ රහක් නැති මිනිසුන් හැටියට ය. කිසිම දෙයක් සම්බන්ධයෙන් අස්ථානයක් ගත නොහැකි වැනෙන චරිත හැටියට ය. දෙපැත්තේම  අන්තවාදීන් කියන්නේ මැද ඉඳිමින් ඔවුන් සහය දක්වන්නේ ප්‍රතිවාදී පිලට ය කියා ය.

මට ද මේ අත්දැකීමට ජීවිතයේ අවස්ථා ගණනාවක සිදු ව තිබේ. අද මා මුහුණ දී තිබෙන්නේ ද ඒ අභාග්‍යයට ය. ඉතිහාසයෙන් පටන් ගනිමින් මගේ මේ අත්දැකීම අද දක්වා පැමිණි මග පළමුව ඔබ හා බෙදා ගන්නෙමි.

LTTE සංවිධානයේ දේශපාලන අරමුණ වූ දෙමල ජනතාවට ස්වයං පාලනයක් පිළිබඳ අදහසට මා එකඟ නමුත් ඒ සඳහා ඔවුන් අනුගමනය කළ අමානුෂික ත්‍රස්ත උපායමාර්ගයන් සමග එකග වීමට මට නොහැකි විය. එම අමානුෂික උපායමාර්ගයන් වලට තිත තැබීම සඳහා ආණ්ඩුව යුද වැදීම සම්බන්ධයෙන් මට විරුද්ධ විය නොහැකි වූ නමුත් ඒ සඳහා ආණ්ඩුව අනුගමනය කළ දෙමළ ජනතාව සතු සියල්ල පරදුවට තබන – ඔවුන් නොසළකා හැර – ක්‍රියාත්මක කළ යුද්ධයේ ස්වරූපය සමග එකඟ වීමට මට නොහැකි විය. ඒ නිසා ම ඒ ගැන මගේ හඩ අවදි කිරීමට මට සිදු විය.

ජනතාව වල පල්ලට තල්ලු කළ ආණ්ඩුවට එරෙහිව ජනතාව ආරම්භ කළ අරගලයට මගේ පක්ෂපාතිත්වය පළ කළේ වුව ද ඒ තුළ මතුවුනු ත්‍රස්තවාදය හා ආරාජිකත්වය සමග එකඟ වීමට මට නොහැකි විය. ගෝඨා එලවන තුරු අරගලයට දැක් වූ පක්ෂපාතිත්වය පාර්ලිමේන්තුව නව ජනාධිපතිවරයෙකු පත් කළ පසුත් නොකඩවා පවත්වගෙන යෑම නිසා දිගින් දිගට පළ කළ නොහැකි තැනකට මම පත් වී ඇත්තෙමි. ඒ පත් කළ ජනපතිට ඇති සුවිශේෂ කැමැත්තක් නිසා නොවේ. රටට විරාමයක් අවශ්‍ය යැයි හැගෙන නිසා ය. ඒ නිසා ම පත් කළ ජනපති රටට අරාජිකත්වයෙන් මුදවා ගැනීමට කරන උත්සහය සමග එකඟ වීමට කැමති මට ඔහු ඒ සඳහා අනුගමනය කළ භට පිරිස් යොදවා කැරලිකරුවන්ට පසු පස එලවමින් කළ පහර දීම සම්බන්ධයෙන් එකඟ විය නොහැකි විය ය. අත්අඩංගුවට පත් වන කැරලි නායකයින්ගේ ඇතැම් හැසිරීම ගැන මගේ එකඟත්වයක් නැති නමුත් ඔවුන් අත්අඩංගුවට ගනිමින් මේ රගන වත්මන් නාඩගම ගැන ද මට එකඟ විය නොහැකි ය.

අන්ත දෙකින් එකක් තෝරාගන්නට බල කරන මිනිසුන්ගෙන් අපට අඩුවක් නැත. ඒ අය තම ප්‍රතිවාදීන් දෙස බලනවාට ද වඩා වෛරයෙන් බලන්නේ කඳවුරක් තෝරා ගැනීමට අකමැති මිනිසුන් දෙස ය. අදාළ අර්බුදයන් උත්සන්න වන අවස්ථා වල ප්‍රතිවාදී කඳවුරු දෙකේ ම නිර්දය විවේචනයන්ට පමණක් නොව පහර දීම් වලට ද ඔවුන් ලක් වෙයි. මේ බව යුද්ධය උත්සන්න වූ අවස්ථාවල ද සාම සාකච්ඡා ඉදිරියට ඇදෙන අවස්ථාවල ද 88-89 කැරල්ල සිදු වුනු කාලය තුළ ද අසීමාන්තික විදිහට උත්සන්න වූ බව අපට මතක ය. සමහර අවස්ථාවල එසේ පහර එල්ල කරන්නේ කවුරුන් දැයි සිතා ගැනීමට පවා නොහැකි වෙයි. විජය කුමාරණතුංග ප්‍රේමකීර්ති ද අල්විස් ඇතුළු කිසිදු අපරාධයක් නොකළ මිනිසුන් පවා මරා දැම්මේ කවර කණ්ඩායමක් විසින් ද යන්න අදට ද අභිරහසකි. වෛරය එසේ එල්ල වන්නේ ඔවුන් වඩාත් අසරණ කරනු ලබන්නේ ප්‍රතිවාදීන්ගේ තර්කයන් විසින් නොව මෙවැනි කඳවුරකට ගාල් කළ නොහැකි නිදහස් මිනිසුන්ගේ තර්කයන් නිසා ය.

දරුවා නෑවීමෙන් පසු ඉතිරි වූ කුණු වතුර එලෙස ම තබා ගැනීමට මට කිසිදු වුවමනාවක් නැති නමුත් බාල්දිය සමග දරුවා විසි කිරීමට ද මට වුවමනාවක් නැත. ප්‍රශ්නය ඇත්තේ අන්ත දෙකින් එකක් තෝරාගන්නා ලෙස බලකරමින් හඩ නගන මිනිසුන් ඉදිරියේ මට පය ගසා ගැනීමට තැනක් අහිමි කරනු ලැබ තිබීම ය. මා සිට ගත යුත්තේ කොතැන දැයි සම්බන්ධයෙන් ඔබට වත් උපදෙසක් දිය හැකි වෙනු ඇතැයි මම සිතමි.